Iris suaveolens

Iris suaveolens, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, kök saplı (rizomlu), alçak boylu sakallı bir süsen türüdür. Tür adı Latince "hoş kokulu" anlamına gelir. Yayılışı Balkanlar ve Anadolu'yu kapsar.

Bitki çok kısa boyludur; çoğunlukla birkaç santimetreden 15–20 cm'ye kadar uzanır. Kılıç biçimli, kısa yaprakları rizomdan yelpaze gibi çıkar ve bitki zamanla küçük öbekler oluşturabilir. Çiçekler sarı, mor ya da bu renklerin ara tonlarında olabilir ve dış parçaların ortasında belirgin bir sakal bulunur. Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur.

Kurak ve güneşli taşlık yamaçlarda, kayalıklarda, seyrek çalılıklarda ve bozkır alanlarında yetişir. İlkbaharda, çoğu zaman diğer bitkiler henüz gelişmeden çiçek açar. Yaz kuraklığını rizomu sayesinde atlatır. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Alçak sakallı süsenler kaya bahçeleri için değerli bitkilerdir. Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.