Iris stenophylla

Iris stenophylla, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, soğanlı küçük bir süsen türüdür. Juno süsenleri olarak bilinen Scorpiris grubunda yer alır; bu grup, kalın etli köklere sahip soğanları ve mısır yaprağını andıran, gövde boyunca dizilmiş kanal biçimli yapraklarıyla diğer süsenlerden ayrılır. Toros Dağları ile ilişkilendirilen bir Anadolu türüdür.

Tür adı Yunanca "dar yapraklı" anlamına gelir. Bitki kısa boyludur; çiçeklenme sırasında yaprakları henüz gelişmektedir. Çiçekler genellikle mavi ile mor tonlarındadır; Juno süsenlerinde iç parçalar çok küçük ve yatay ya da aşağı dönüktür, dış parçalar ise üzerinde sarımsı bir ibik taşır. Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur.

Kayalık yamaçlarda, taşlık alanlarda ve dağlık bölgelerin açık yerlerinde yetişir. Kış sonu ya da ilkbahar başında, çoğu zaman kar erir erimez çiçek açar. Yaz kuraklığını soğanı ve depo görevi gören etli kökleri sayesinde toprak altında geçirir. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Juno süsenleri bahçede yetiştirilmesi zor, doğal yaşam alanlarına sıkı sıkıya bağlı bitkilerdir. Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.