Iris sibirica

Iris sibirica (Sibirya süseni), süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, kök saplı (rizomlu) ve sakalsız bir süsen türüdür. Adına karşın yalnızca Sibirya'da değil, Orta ve Doğu Avrupa'dan Kafkasya ve Orta Asya'ya, oradan da Sibirya'ya kadar uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir.

Bitki 50–120 cm boyunda olabilir ve zamanla sık öbekler oluşturur. Yaprakları uzun, dar ve çimen benzeridir. İnce, içi boş çiçek sapları yaprakların üzerine yükselir ve birkaç çiçek taşır. Çiçekler çoğunlukla mavi-mor renktedir; dış parçalarda beyazımsı bir zemin üzerinde koyu damarlar bulunur ve sakal yoktur. Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur.

Islak çayırlar, bataklık kenarları, nemli orman açıklıkları ve dere kıyıları başlıca yaşam alanlarıdır. İlkbahar sonu ile yaz başında çiçek açar. Kuru, kahverengi tohum kapsülleri kışa kadar bitki üzerinde kalabilir. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Sulak çayırların kurutulması ve tarım alanına dönüştürülmesi nedeniyle Avrupa'nın birçok ülkesinde nadirleşmiş ve koruma altına alınmıştır. Dayanıklı ve gösterişli bir bitki olduğu için süs bitkisi olarak çok yaygın biçimde yetiştirilir ve yüzlerce kültür çeşidi bulunmaktadır. Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.