Iris schachtii

Iris schachtii, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, kök saplı (rizomlu), alçak boylu sakallı bir süsen türüdür. Anadolu'ya özgü (endemik) türler arasında yer alır ve özellikle İç Anadolu'nun bozkır alanlarıyla ilişkilendirilir.

Bitki genellikle kısa boyludur; kılıç biçimli, grimsi yeşil yaprakları rizomdan yelpaze gibi çıkar. Her sapta bir ya da birkaç çiçek bulunabilir. Çiçek rengi değişkendir; sarı ve morumsu tonlarda bireyler görülebilir. Dış parçaların ortasında böcekleri çeken tüylü bir sakal bulunur. Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur.

Bu tür kurak, güneşli ve taşlık bozkır yamaçlarında, çoğu zaman kireçli topraklarda yetişir. İlkbaharda, otların henüz kısa olduğu dönemde çiçek açar. Yaz kuraklığını rizomu sayesinde atlatır ve uzun süre susuz kalmaya dayanıklıdır. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Alçak sakallı süsenler bahçecilikte kaya bahçeleri için değerli bitkilerdir ve bazı türleri melezleme çalışmalarına katılmıştır. Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.