Iris purpureobractea

Iris purpureobractea, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, sakallı ve kök sap (rizom) ile çoğalan, Anadolu'ya özgü bir süsen türüdür. Tür adı, çiçeklerin altındaki brakte (çiçek örtü yaprağı) adı verilen zarımsı yaprakların belirgin morumsu rengine işaret eder. Alçak boylu sakallı süsenler grubunda yer alır.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur. Sakallı süsenlerde dış parçaların ortasında, böcekleri çiçeğe çeken tüylü bir şerit (sakal) bulunur.

Bu tür, kayalık ve taşlık yamaçlar, seyrek çalılıklar ve açık bozkır alanları gibi kurak ve güneşli yerlerde yetişir. İlkbaharda çiçek açar; çiçek rengi açık sarıdan krem tonlarına ve morumsu renklere kadar değişkenlik gösterebilir. Yaprakları kılıç biçiminde ve grimsi yeşildir. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.