Iris peshmeniana

Iris peshmeniana, süsengiller (Iridaceae) familyasından, Juno süsenleri olarak bilinen soğanlı süsen grubuna ait bir türdür. Türkiye'ye özgü (endemik) olup Doğu Anadolu'nun yüksek dağlık kesimlerinden tanımlanmıştır. Adı, Türk botanikçi Hasan Peşmen'in anısına verilmiştir.

Küçük ve alçak boylu bir bitkidir; kısa gövdesi üzerinde kanal biçimli birkaç yaprak taşır. Çiçekleri soluk renkli olup dış taç parçalarında koyu damarlar ve sarı bir ibik bulunur. Kar erimesinin hemen ardından, kayalık yamaçlarda ve dağ çayırlarında çiçek açar.

Juno süsenleri (Scorpiris grubu), etli ve kalın köklere bağlı soğanlardan gelişen, gövdesi boyunca iki sıra halinde dizilmiş, kanal biçimli yapraklar taşıyan bitkilerdir. Bu grubun çiçeklerinde iç taç parçaları (dikilenler) çok küçülmüş, çoğu zaman yatay ya da aşağıya sarkık durumdadır; dış taç parçaları ise belirgin ve genellikle sarı bir lekeyle ya da ibikle süslüdür. Juno süsenleri genellikle kurak yazları ve soğuk kışları olan step, kayalık yamaç ve dağ çayırlarında yetişir; ilkbaharda kar erimesinin ardından çiçek açar, yaz kuraklığını ise toprak altındaki soğanlarıyla dinlenerek geçirir.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Anadolu, süsenler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve ülkede çok sayıda yerel (endemik) süsen türü yetişir. Doğal süsen populasyonları aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve soğan ile köksaplarının doğadan toplanması gibi baskılarla karşı karşıyadır; bu nedenle yabani süsenlerin doğadan sökülmemesi, yalnızca fotoğraflanarak gözlemlenmesi önerilir.