Iris paradoxa

Iris paradoxa, süsengiller (Iridaceae) familyasından, onkosiklus süsenleri grubuna ait bir türdür. Bilimsel adı ("tuhaf, beklenmedik"), çiçek yapısının alışılmadık görünümüne göndermede bulunur.

Bu türde iç taç parçaları (dikilenler) iri, yuvarlak ve dik durur; genellikle mor ya da mavi-mor renktedir. Buna karşılık dış taç parçaları (düşenler) çok küçülmüş, dar ve yatay konumdadır; üzerleri koyu renkli, kadifemsi bir tüy örtüsüyle kaplıdır. Bu oran tersliği, türü diğer süsenlerden kolayca ayırt etmeyi sağlar. Kafkasya, Kuzeydoğu Anadolu ve İran'ın kurak, kayalık yamaçlarında yetişir.

Onkosiklus süsenleri (Oncocyclus bölümü), kısa ve yumrumsu köksaplardan gelişen, her gövdede genellikle tek ve iri bir çiçek taşıyan sakallı süsenlerdir. Çiçekleri, sık damarlanma ve beneklenmeyle oluşan dikkat çekici desenleri ve çoğunlukla dış taç parçalarındaki koyu renkli lekeleriyle tanınır. Bu grup kurak, kayalık ve step alanlara uyum sağlamıştır; ilkbaharın sonunda çiçek açar, yazı ise yer altında dinlenerek geçirir. Yetiştirilmeleri zor olduğundan bahçelerde nadir görülürler ve doğal yayılışları genellikle dar alanlarla sınırlıdır.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Anadolu, süsenler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve ülkede çok sayıda yerel (endemik) süsen türü yetişir. Doğal süsen populasyonları aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve soğan ile köksaplarının doğadan toplanması gibi baskılarla karşı karşıyadır; bu nedenle yabani süsenlerin doğadan sökülmemesi, yalnızca fotoğraflanarak gözlemlenmesi önerilir.