Iris pamphylica

Iris pamphylica, süsengiller (Iridaceae) familyasından, cüce soğanlı süsenler grubuna ait bir türdür. Adını, Antalya çevresini kapsayan tarihî Pamfilya bölgesinden alır ve Türkiye'ye özgü (endemik) bir bitkidir.

Bu tür, retikulat süsenler olarak bilinen cüce soğanlı süsenler grubuna (Iris altcinsi Hermodactyloides) aittir. Bu grubun üyelerinin soğanı ağ şeklinde lifli bir zarla örtülüdür; bu özellik gruba adını verir. Yaprakları dar, dört köşeli ya da silindirik kesitlidir ve çiçeklenmeden sonra uzar. Bitkiler genellikle yalnızca 10–15 cm kadar boylanır ve kışın sonunda ya da ilkbaharın başında, çoğu zaman kar henüz erimeden çiçek açarak yılın ilk çiçekleri arasında yer alır.

Iris pamphylica, grubun diğer üyelerinden çiçek yapısı ve renkleriyle ayrılır. Dış taç parçaları kahverengimsi mor tonlarda ve beneklidir, iç taç parçaları ise mavi-mor renktedir. Bu alışılmadık renk birleşimi çiçeğe ayırt edici bir görünüm verir. İlkbaharın başında, Batı Toroslar'ın çalılık ve kayalık yamaçlarında çiçek açar.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Anadolu, süsenler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve ülkede çok sayıda yerel (endemik) süsen türü yetişir. Doğal süsen populasyonları aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve soğan ile köksaplarının doğadan toplanması gibi baskılarla karşı karşıyadır; bu nedenle yabani süsenlerin doğadan sökülmemesi, yalnızca fotoğraflanarak gözlemlenmesi önerilir.