Iris lazica

Iris lazica, süsengiller (Iridaceae) familyasından, kışın çiçek açan sakalsız bir süsen türüdür. Adını, Doğu Karadeniz'in tarihî Lazika bölgesinden alır; yayılışı Kuzeydoğu Anadolu'nun Karadeniz kıyıları ile Gürcistan'ın komşu bölgeleriyle sınırlıdır.

Her dem yeşil, sık öbekler oluşturan, köksaplı bir bitkidir. Parlak yeşil, kılıç biçimli yaprakları 30–40 cm kadar uzayabilir. Çiçekleri leylak ya da mavi-mor renktedir; dış taç parçalarının dip kısmı beyaz zemin üzerinde koyu damarlarla ve sarı bir şeritle süslüdür. Kış sonundan ilkbahara kadar uzanan uzun bir dönemde çiçek açar.

Tür, Akdeniz'de yayılan Iris unguicularis ile akraba olan Unguiculares grubuna dahil edilir. Nemli iklime uyum sağlamıştır ve orman kenarlarında, yol şevlerinde, çay bahçelerinin çevresindeki gölgeli ya da yarı gölgeli yamaçlarda yetişir. Kışın çiçek açması nedeniyle süs bitkisi olarak da değer görür.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Anadolu, süsenler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve ülkede çok sayıda yerel (endemik) süsen türü yetişir. Doğal süsen populasyonları aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve soğan ile köksaplarının doğadan toplanması gibi baskılarla karşı karşıyadır; bu nedenle yabani süsenlerin doğadan sökülmemesi, yalnızca fotoğraflanarak gözlemlenmesi önerilir.