Iris junonia

Iris junonia, süsengiller (Iridaceae) familyasından, sakallı süsenler grubuna ait bir türdür. Türkiye'ye özgü (endemik) olup Güney Anadolu'da, Toros Dağları'nın kayalık yamaçlarında yetişir.

Sakallı süsenler, dış taç parçalarının orta çizgisinde tüylü bir şerit (sakal) bulunan, yatay uzanan etli köksaplardan gelişen süsenlerdir. Kılıç biçimli, yelpaze gibi dizilmiş yaprakları ve çok çiçekli gövdeleriyle tanınırlar. Köksapları kuraklığa dayanıklı olduğundan güneşli, iyi drene olan topraklarda kolayca yetişirler.

Iris junonia orta boylu bir bitkidir; gövdesi birkaç çiçek taşır. Çiçek rengi populasyonlar arasında değişkendir ve beyazdan krem rengine, soluk mavi ve mor tonlarına kadar uzanabilir. Dış taç parçalarında sarımsı bir sakal bulunur. İlkbaharın sonunda ya da yaz başında çiçek açar. Bahçe süsenleriyle yakın akraba olduğu düşünülen türlerden biridir.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Anadolu, süsenler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve ülkede çok sayıda yerel (endemik) süsen türü yetişir. Doğal süsen populasyonları aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve soğan ile köksaplarının doğadan toplanması gibi baskılarla karşı karşıyadır; bu nedenle yabani süsenlerin doğadan sökülmemesi, yalnızca fotoğraflanarak gözlemlenmesi önerilir.