Iris foetidissima

Iris foetidissima, süsengiller (Iridaceae) familyasından, ezildiğinde yapraklarından hoş olmayan bir koku yayılan, köksaplı ve her dem yeşil bir süsen türüdür. Bilimsel adı da bu kokuya göndermede bulunur.

Bitki 30–80 cm kadar boylanır. Koyu yeşil, parlak, kılıç biçimli yaprakları kış boyunca canlı kalır. Çiçekleri görece küçük ve gösterişsizdir; genellikle soluk mor, grimsi mavi ya da sarımsı renktedir ve koyu damarlarla süslüdür. Türün asıl dikkat çekici özelliği sonbaharda olgunlaşan meyveleridir: şişkin kapsüller açıldığında içindeki parlak turuncu-kırmızı tohumlar ortaya çıkar ve kış boyunca bitki üzerinde kalır.

Batı ve Güney Avrupa ile Kuzey Afrika'da yayılış gösterir. Ormanlık alanlarda, çalılıklarda, gölgeli yamaçlarda ve kıyıya yakın kireçli topraklarda yetişir. Gölgeye dayanıklı olması ve süs değeri taşıyan tohumları nedeniyle bahçelerde de yetiştirilir. Bitki, birçok süsen türü gibi içerdiği maddeler nedeniyle yenildiğinde zehirlidir.

Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık üç yüz tür içerir ve türlerin çoğu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılır. Süsen çiçekleri üçlü simetriye sahiptir: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış taç parçası (düşenler), genellikle dik duran üç iç taç parçası (dikilenler) ve dişicik borusunun yaprak gibi genişlemiş üç dalı bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar tarafından yapılır; böcek, düşen parça ile dişicik dalı arasındaki dar geçide girerken polenleri taşır.

Tohumları kuşlar tarafından fazla tercih edilmez ve çoğunlukla bitkinin dibine dökülerek yakın çevrede yeni bireylerin gelişmesini sağlar. Tür, köksaplarıyla da yavaş yavaş yayılarak zamanla geniş öbekler oluşturabilir.