Hordeum vulgare

Hordeum vulgare, buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait, kısaca arpa olarak bilinen tek yıllık tahıl bitkisidir. Buğday, mısır ve pirinçle birlikte dünyanın en önemli tahıllarından biridir ve insanlığın evcilleştirdiği ilk bitkiler arasında yer alır.

Bitki genellikle yarım metre ile bir metre arasında boylanır. Gövdesi içi boş ve boğumludur; yaprakları şerit biçimlidir ve tabanlarında gövdeyi saran büyük kulakçıklar bulunur. Başak her eklemde üç başakçık taşır. Altı sıralı arpalarda üç başakçığın tamamı tane bağlarken, iki sıralı arpalarda yalnızca ortadaki başakçık verimlidir. Taneler çoğunlukla uzun kılçıklıdır ve kavuzlara yapışıktır; kavuzsuz, çıplak taneli çeşitler de vardır.

Arpa serin iklime uyumlu, kısa sürede olgunlaşan ve kuraklığa, tuzluluğa ve fakir topraklara diğer tahılların çoğundan daha dayanıklı bir bitkidir. Bu sayede yüksek dağlık bölgelerden kurak steplere kadar çok farklı koşullarda yetiştirilebilir. Sonbaharda ya da ilkbaharda ekilir ve yaz başında hasat edilir.

Tanelerinin büyük bölümü hayvan yemi olarak kullanılır; önemli bir kısmı ise malt, bira ve viski üretimine gider. İnsan beslenmesinde arpa unu, bulgur benzeri ürünler, arpa şehriye ve arpa çayı gibi kullanımları vardır. Arpanın yaklaşık on bin yıl önce Bereketli Hilal bölgesinde yabani arpadan evcilleştirildiği kabul edilir. Türkiye, dünyada arpa üretimi yüksek ülkeler arasında yer alır ve Anadolu, arpanın gen kaynakları açısından önemli bir bölgedir.