Himantoglossum montis-tauri

Himantoglossum montis-tauri, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, çok yıllık, yumrulu bir karasal orkidedir. Tür adı Latince “Toros Dağı'nın” anlamına gelir ve türün Toros Dağları ile ilişkisine gönderme yapar. Güney Anadolu ve yakın çevresinde yayılış gösterir.

Bu cinsin diğer üyeleri gibi güçlü yapılı bir bitkidir ve uzun bir çiçek başağı taşır. Yaprakları tabanda rozet şeklinde gelişir. Çiçeklerin dış örtü parçaları bir başlık oluşturur; dudak ise üç parçalı olup orta lobu uzun, şerit biçiminde ve kıvrımlıdır. Çiçekler genellikle pembe, mor ve yeşilimsi-kahverengi tonların karışımından oluşur. Türün, akraba türler Himantoglossum caprinum ve Himantoglossum affine ile benzerlikleri bulunur ve aralarındaki ayrım çiçek rengi, dudak biçimi ve boyutları gibi özelliklere dayanır.

Tür seyrek çam ve meşe ormanlarında, orman kenarlarında, çalılıklarda ve taşlı yamaçlarda, çoğunlukla kireçli topraklarda yetişir. Çiçeklenme ilkbahar sonu ile yaz başında gerçekleşir. Tozlaşmanın, cinsin diğer üyelerinde olduğu gibi başta arılar olmak üzere böceklerle gerçekleştiği düşünülür.

Tüm orkideler gibi tohumlarının çimlenmesi toprak mantarlarına bağlıdır ve yaşam alanı değişikliklerine karşı hassastır. Yumruların salep için toplanması ve yaşam alanı kaybı türü tehdit eden başlıca etkenlerdir. CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır.

Himantoglossum cinsinin üyeleri, Türkçede kertenkele orkideleri olarak da anılır; bu ad, çiçeklerin uzun, şerit biçimli dudağının bir kertenkelenin gövdesini ve kuyruğunu andırmasından gelir. Cinsin türleri genellikle yaprak rozetini sonbahar ya da kışın geliştirir, ilkbaharda ise çiçek gövdesini çıkarır. Çiçeklenmeden sonra bitkinin toprak üstü kısımları kurur ve bitki yeni yumrusunda depoladığı besinle bir sonraki mevsime hazırlanır.