Himantoglossum caprinum subsp. robustissimum

Himantoglossum caprinum subsp. robustissimum, salepgiller (Orchidaceae) familyasına ait keçi orkidesi Himantoglossum caprinum türünün bir alt türüdür. Adındaki robustissimum sözcüğü “çok iri, çok sağlam” anlamına gelir ve bitkinin güçlü yapısına işaret eder. Bazı yazarlar bu taksonu ayrı bir tür olarak kabul eder.

Himantoglossum cinsi, Avrupa'nın en iri orkideleri arasında yer alan, kertenkele orkideleri ya da keçi orkideleri olarak bilinen bir gruptur. Bu cinsin üyeleri toprak altında iki adet yumurtamsı yumru taşır; gövdeleri kalın ve dik, yaprakları geniş ve parlak yeşildir. Yapraklar çoğu zaman sonbaharda ya da kış sonunda gelişir ve çiçeklenme döneminde kurumaya başlar. Çiçek başağı uzun ve çok çiçeklidir. Çiçeklerin en dikkat çekici özelliği, ortadaki loba bölünmüş, şerit gibi uzun ve çoğu zaman kıvrımlı dudaklarıdır; bu dudak uzaktan bir kertenkele kuyruğunu andırır. Çiçekler çoğu türde keçiyi andıran keskin bir koku yayar.

Cinsin üyeleri kurak ve yarı kurak çayırlar, kireçli yamaçlar, makilik ve garig alanları, seyrek meşe ve çam ormanlarının açıklıkları ile yol kenarlarında yetişir. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonu ile yaz başında gerçekleşir. Tozlaşmayı çoğunlukla arılar yapar. Diğer orkideler gibi tohumları çok küçüktür ve çimlenme için mikorizal mantarlara ihtiyaç duyar; bu nedenle bitkilerin çiçek açacak olgunluğa ulaşması yıllar sürer.

Bu alt tür, kalın ve uzun gövdesi, geniş yaprakları ve çok çiçekli, uzun başağıyla dikkat çeker. Çiçekleri genellikle yeşilimsi ve morumsu tonların karışımından oluşur; dudağın orta lobu uzun ve kıvrımlıdır. Tip alt türden çoğunlukla daha iri boyu ve çiçek ayrıntılarıyla ayrılır. Anadolu'nun açık ormanları ve çalılık alanlarında yetiştiği bilinir.

Türkiye'deki yumrulu orkideler, geleneksel salep üretimi için yumrularının doğadan sökülmesi nedeniyle ciddi baskı altındadır. Bunun yanında sulak alanların kurutulması, aşırı otlatma, yol ve yapılaşma gibi etkenler de yaşam alanlarını daraltmaktadır. Orkidelerin tamamı CITES kapsamında koruma altındadır ve doğadan toplanmaları, ticaretleri yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu nedenle bu bitkilerin yalnızca fotoğraflanması, yerinde bırakılması ve yetişme ortamlarının korunması önemlidir.