Himantoglossum affine

Himantoglossum affine, salepgiller (Orchidaceae) familyasına ait, kertenkele orkideleri grubundan iri yapılı bir orkide türüdür. Doğu Akdeniz ve Batı Asya'ya özgü bir türdür; Anadolu, Orta Doğu ve İran çevresinde yayılış gösterir.

Himantoglossum cinsi, Avrupa'nın en iri orkideleri arasında yer alan, kertenkele orkideleri ya da keçi orkideleri olarak bilinen bir gruptur. Bu cinsin üyeleri toprak altında iki adet yumurtamsı yumru taşır; gövdeleri kalın ve dik, yaprakları geniş ve parlak yeşildir. Yapraklar çoğu zaman sonbaharda ya da kış sonunda gelişir ve çiçeklenme döneminde kurumaya başlar. Çiçek başağı uzun ve çok çiçeklidir. Çiçeklerin en dikkat çekici özelliği, ortadaki loba bölünmüş, şerit gibi uzun ve çoğu zaman kıvrımlı dudaklarıdır; bu dudak uzaktan bir kertenkele kuyruğunu andırır. Çiçekler çoğu türde keçiyi andıran keskin bir koku yayar.

Cinsin üyeleri kurak ve yarı kurak çayırlar, kireçli yamaçlar, makilik ve garig alanları, seyrek meşe ve çam ormanlarının açıklıkları ile yol kenarlarında yetişir. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonu ile yaz başında gerçekleşir. Tozlaşmayı çoğunlukla arılar yapar. Diğer orkideler gibi tohumları çok küçüktür ve çimlenme için mikorizal mantarlara ihtiyaç duyar; bu nedenle bitkilerin çiçek açacak olgunluğa ulaşması yıllar sürer.

Himantoglossum affine genellikle uzun boylu, sağlam gövdeli bir bitkidir. Çiçekleri yeşilimsi, kirli beyaz ya da kahverengimsi tonlardadır; dudağın orta lobu uzun, şerit biçimli ve kıvrımlıdır. Yakın akrabası olan Himantoglossum caprinum ve diğer türlerden çiçek rengi, dudak lobu uzunluğu ve çiçek ayrıntılarıyla ayrılır. Kurak meşe ormanı açıklıkları, step ve çalılık alanlarda yetişir.

Türkiye'deki yumrulu orkideler, geleneksel salep üretimi için yumrularının doğadan sökülmesi nedeniyle ciddi baskı altındadır. Bunun yanında sulak alanların kurutulması, aşırı otlatma, yol ve yapılaşma gibi etkenler de yaşam alanlarını daraltmaktadır. Orkidelerin tamamı CITES kapsamında koruma altındadır ve doğadan toplanmaları, ticaretleri yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu nedenle bu bitkilerin yalnızca fotoğraflanması, yerinde bırakılması ve yetişme ortamlarının korunması önemlidir.