Gladiolus osmaniyensis

Gladiolus osmaniyensis, süsengiller (Iridaceae) familyasının glayöl (Gladiolus) cinsine ait, Türkiye'den bilimsel olarak tanımlanmış yeni bir türdür. Adını Osmaniye ilinden alır ve yayılışı Güney Anadolu'da dar bir bölgeyle sınırlıdır. Türkiye'nin endemik bitkileri arasında yer alır. Cinsin diğer yabani üyeleri gibi pembe-mor tonlarında, tek yöne bakan çiçek salkımı oluşturur.

Glayöller toprak altında yassı bir yumru (korm) taşıyan, çok yıllık otsu bitkilerdir. Yaprakları kılıç biçimli, sert ve paralel damarlıdır; cinsin adı da Latince “küçük kılıç” anlamındaki sözcükten gelir. Çiçekler gövdenin üst kısmında tek yöne bakan, başak benzeri bir salkımda dizilir; her çiçek huni biçimlidir, altı tepal ve üç erkek organ taşır. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve içinde çoğunlukla kanatlı tohumlar bulunur.

Yabani glayöller genellikle çayırlarda, tarla kenarlarında, makilik ve seyrek ormanlık alanlarda, bazı türler ise nemli çayırlarda yetişir. Çiçeklenme çoğunlukla ilkbahar sonu ve yaz başındadır; çiçekler arılar başta olmak üzere çeşitli böceklerce tozlanır. Bitki yaz kuraklığını toprak altındaki yumrusu sayesinde atlatır ve her yıl yumrudan yeniden sürer.

Gladiolus cinsi çoğunluğu Afrika'da olmak üzere 250'yi aşkın tür içerir; Avrupa, Akdeniz havzası ve Batı Asya'da daha az sayıda yabani tür yayılış gösterir. Bahçelerde yetiştirilen iri çiçekli glayöller çoğunlukla Güney Afrika kökenli türlerden elde edilmiş melezlerdir. Yabani türlerin doğal popülasyonları yaşam alanı kaybı ve yumruların toplanmasından olumsuz etkilenebilir. Yabani türlerin tanınmasında çiçek rengi, çiçek sayısı, erkek organların ve tepallerin biçimi ile yumru kabuğunun yapısı gibi özellikler kullanılır; bazı türler birbirine çok benzediğinden kesin tanım için uzman incelemesi gerekebilir.