Gladiolus italicus

Gladiolus italicus, süsengiller (Iridaceae) familyasından, yumrulu (korm) ve çok yıllık bir otsu bitkidir. Bahçelerde yetiştirilen glayöllerin yabani akrabalarından biridir. Akdeniz bölgesinde tarlalarda sık görülen bu tür, İngilizcede “tarla glayölü” olarak da bilinir.

Bitki genellikle yarım metre ile bir metre arasında boylanabilir. Yaprakları kılıç biçimli, dik ve paralel damarlıdır. Gövdenin üst kısmında tek yana bakan ya da hafifçe iki sıralı dizilmiş, pembe ile macenta arasında değişen renklerde çiçekler bulunur. Çiçekler hafif iki dudaklıdır ve alt taç yapraklarında daha açık renkli lekeler ya da çizgiler olabilir. Meyvesi üç bölmeli bir kapsüldür ve içinde çok sayıda tohum taşır.

Tür ekili tarlalarda, özellikle tahıl ekili alanlarda, nadas tarlalarında, çayırlarda ve açık, güneşli yamaçlarda yetişir. Toprak altındaki yumrusu sayesinde kurak yaz aylarını dinlenerek geçirir; sonbahar ve kış yağışlarıyla yapraklanır, ilkbaharda ve yaz başında çiçek açar. Çiçeklerini başlıca arılar tozlar. Yumrunun çevresinde oluşan küçük yavru yumrular sayesinde vejetatif olarak da çoğalabilir; bu nedenle tarlalarda yabancı ot olarak kalıcı olabilir.

Tür Akdeniz havzası, Batı Asya ve Orta Asya'ya kadar geniş bir alanda yayılış gösterir ve bazı bölgelere insan eliyle taşınmıştır. Türkiye'de de yaygın bir türdür. Tarlalarda yabancı ot olarak görülmesine rağmen gösterişli çiçekleriyle ilkbahar manzaralarına renk katar. Yumrularının yenmesi önerilmez.

Süsengiller familyası, soğan, yumru ya da köksaplarla çok yıllık yaşayan, kılıç biçimli yaprakları ve üç parçalı çiçek yapısıyla tanınan bitkileri kapsar. Bu familyadan birçok tür, gösterişli çiçekleri nedeniyle süs bitkisi olarak yetiştirilir ve doğadaki popülasyonları yaşam alanı kaybı ile aşırı toplamaya karşı duyarlıdır.