Gibbula umbilicaris (Linnaeus, 1758)

Gibbula umbilicaris, Trochidae ailesine ait bir topaç salyangozudur. Tür adı, kabuğun alt yüzündeki geniş ve derin göbek deliğine (umbilikus) işaret eder. Kabuğu basık koni biçimlidir ve iki santimetre civarına ulaşabilir. Rengi grimsi ya da yeşilimsi zemin üzerinde kırmızımsı veya morumsu eğik şeritlerden oluşur; yıpranmış kabuklarda sedef tabakası görülebilir. Son yıllarda yapılan sistematik düzenlemelerle bu tür ve yakın akrabaları, bazı kaynaklarda Steromphala cinsine aktarılmıştır; ancak eski adıyla Gibbula içinde anılmaya devam etmektedir.

Tür, Akdeniz ve komşu Atlantik kıyılarında yayılış gösterir. Sığ sularda, kayalık zeminlerde, deniz çayırlarında ve alglerle kaplı taşların üzerinde yaşar.

Trochidae ailesinin üyeleri, halk arasında topaç salyangozları olarak da anılan, kabukları koni ya da topaç biçiminde deniz salyangozlarıdır. Kabuğun iç yüzeyi genellikle sedef tabakasıyla kaplıdır; bu sedef, kabuk yıprandığında ya da kırıldığında dışarıdan da görülebilir. Ağız açıklığı yuvarlağa yakındır ve hayvan geri çekildiğinde açıklığı kapatan, çok sarmallı, ince ve boynuzsu bir kapakçığa (operkulum) sahiptir. Baş bölgesinde bir çift dokunaç, ayağın kenarlarında ise duyu işlevi gören ince epipodial uzantılar bulunur.

Beslenme açısından otçul olan bu salyangozlar, radulalarıyla taş yüzeylerini ve deniz çayırlarının yapraklarını kaplayan alg ve diyatome tabakasını sıyırır. Böylece kıyı ekosistemlerinde alg örtüsünün denetlenmesinde rol oynarlar. Kendileri de yengeçler, ahtapotlar, denizyıldızları, balıklar ve kıyı kuşları için önemli bir besin kaynağıdır. Üreme, gametlerin suya bırakılmasıyla gerçekleşir ve gelişim kısa bir planktonik larva evresi içerir.

Akdeniz kıyılarına sahip olan Türkiye'de, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki kayalık ve deniz çayırlı alanlar bu tür topaç salyangozları için uygun yaşam alanları sunar. Küçük boyutları ve kabuk desenlerindeki değişkenlik nedeniyle türlerin birbirinden ayrılması çoğu zaman kabuk ağzı, göbek deliği ve sarmal çizgilerin dikkatli incelenmesini gerektirir. Yenmez boyutta oldukları için ekonomik değerleri yoktur; ancak kabuk koleksiyoncuları tarafından ilgiyle toplanırlar. Bilinen bir koruma sorunu bulunmamaktadır.