Fritillaria uva-vulpis

Fritillaria uva-vulpis, zambakgiller (Liliaceae) familyasının Fritillaria cinsine bağlı soğanlı, çok yıllık bir bitki türüdür. Tür adı Latincede tilki üzümü anlamına gelir. Genellikle yirmi santimetre kadar boylanan bir bitkidir; parlak yeşil, dar yapraklar taşır. Çiçekleri tek, sarkık ve çan biçimlidir; tepalleri dışta mor kahverengi renkte olup uçları sarı ya da altın renginde bir kenarla belirgin biçimde ayrılır. İlkbaharda çiçek açar.

Nemli çayırlarda, tarla kenarlarında ve dağ yamaçlarında yetişir. Doğu Anadolu, İran ve Irak çevresinde yayılış gösterir. Bahçelerde de kolay yetişen ve sevilen bir süs bitkisidir.

Fritillaria cinsinin üyeleri soğanlı, çok yıllık otsu bitkilerdir. Soğan genellikle birkaç etli pulden oluşur ve yaz kuraklığını toprak altında geçirir. Sonbahar ve kış yağışlarıyla kök salan bitki, ilkbaharda kısa sürede gövde, yaprak ve çiçek oluşturur; tohumlarını olgunlaştırdıktan sonra toprak üstü kısımları kurur. Çiçekler çoğunlukla sarkık, çan biçimlidir; altı tepal taşır ve her tepalin iç yüzünün dibinde nektar salgılayan bir çukurcuk bulunur. Bu nektarlıklar arılar başta olmak üzere çeşitli böcekleri çeker. Meyve, çok sayıda yassı tohum içeren üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca dik konuma geçer.

Cins, Kuzey Yarımkürenin ılıman bölgelerinde yayılış gösteren yüzü aşkın türü kapsar; en zengin merkezlerinden biri Anadolu, Kafkasya ve İran'ı içine alan bölgedir. Türkiye bu cins bakımından dünyanın en zengin ülkeleri arasındadır ve türlerin önemli bir kısmı yalnızca dar alanlarda bulunur. Halk arasında cinsin bazı üyeleri ters lale veya ağlayan gelin gibi adlarla bilinir. Doğadan soğan sökülmesi, otlatma ve yaşam alanlarının bozulması pek çok türü tehdit eder; bu nedenle soğanların doğadan toplanmaması gerekir.