Fritillaria serpenticola

Fritillaria serpenticola, zambakgiller (Liliaceae) familyasının Fritillaria cinsine bağlı soğanlı, çok yıllık bir bitki türüdür. Adını, yetiştiği serpantin kökenli topraklardan alır. Bu topraklar magnezyum ve bazı ağır metallerce zengin, besin bakımından fakir topraklardır ve buralarda yalnızca bu koşullara uyum sağlamış özel bitkiler yaşayabilir. Tür, sarkık, çan biçimli, koyu renkli çiçekler taşıyan küçük ya da orta boylu bir bitkidir ve ilkbaharda çiçeklenir.

Yayılışı Anadolu ile sınırlı dar bir alanda kalır. Serpantin bitki toplulukları, içerdikleri çok sayıda dar yayılışlı tür nedeniyle bilimsel açıdan özel önem taşır.

Fritillaria cinsinin üyeleri soğanlı, çok yıllık otsu bitkilerdir. Soğan genellikle birkaç etli pulden oluşur ve yaz kuraklığını toprak altında geçirir. Sonbahar ve kış yağışlarıyla kök salan bitki, ilkbaharda kısa sürede gövde, yaprak ve çiçek oluşturur; tohumlarını olgunlaştırdıktan sonra toprak üstü kısımları kurur. Çiçekler çoğunlukla sarkık, çan biçimlidir; altı tepal taşır ve her tepalin iç yüzünün dibinde nektar salgılayan bir çukurcuk bulunur. Bu nektarlıklar arılar başta olmak üzere çeşitli böcekleri çeker. Meyve, çok sayıda yassı tohum içeren üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca dik konuma geçer.

Cins, Kuzey Yarımkürenin ılıman bölgelerinde yayılış gösteren yüzü aşkın türü kapsar; en zengin merkezlerinden biri Anadolu, Kafkasya ve İran'ı içine alan bölgedir. Türkiye bu cins bakımından dünyanın en zengin ülkeleri arasındadır ve türlerin önemli bir kısmı yalnızca dar alanlarda bulunur. Halk arasında cinsin bazı üyeleri ters lale veya ağlayan gelin gibi adlarla bilinir. Doğadan soğan sökülmesi, otlatma ve yaşam alanlarının bozulması pek çok türü tehdit eder; bu nedenle soğanların doğadan toplanmaması gerekir.