Fritillaria pontica

Fritillaria pontica, zambakgiller (Liliaceae) familyasının Fritillaria cinsine bağlı soğanlı, çok yıllık bir bitki türüdür. Orta boylu bir türdür; gövdenin en üstündeki genellikle üç yaprak, çiçeğin hemen üstünde halka gibi dizilir. Çiçekleri sarkık, geniş çan biçimlidir; tepaller yeşilimsi renktedir ve uçlarına doğru kahverengimsi ya da morumsu bir renk alabilir. Belirgin damalı desen taşımaz. İlkbaharda çiçek açar.

Ormanlık alanlarda, orman kenarlarında ve çalılıklarda, gölgeli ya da yarı gölgeli yerlerde yetişir. Balkanlar ve kuzeybatı Anadolu çevresinde yayılış gösterir; adı Karadeniz çevresini anlatan Pontus sözcüğünden gelir.

Fritillaria cinsinin üyeleri soğanlı, çok yıllık otsu bitkilerdir. Soğan genellikle birkaç etli pulden oluşur ve yaz kuraklığını toprak altında geçirir. Sonbahar ve kış yağışlarıyla kök salan bitki, ilkbaharda kısa sürede gövde, yaprak ve çiçek oluşturur; tohumlarını olgunlaştırdıktan sonra toprak üstü kısımları kurur. Çiçekler çoğunlukla sarkık, çan biçimlidir; altı tepal taşır ve her tepalin iç yüzünün dibinde nektar salgılayan bir çukurcuk bulunur. Bu nektarlıklar arılar başta olmak üzere çeşitli böcekleri çeker. Meyve, çok sayıda yassı tohum içeren üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca dik konuma geçer.

Cins, Kuzey Yarımkürenin ılıman bölgelerinde yayılış gösteren yüzü aşkın türü kapsar; en zengin merkezlerinden biri Anadolu, Kafkasya ve İran'ı içine alan bölgedir. Türkiye bu cins bakımından dünyanın en zengin ülkeleri arasındadır ve türlerin önemli bir kısmı yalnızca dar alanlarda bulunur. Halk arasında cinsin bazı üyeleri ters lale veya ağlayan gelin gibi adlarla bilinir. Doğadan soğan sökülmesi, otlatma ve yaşam alanlarının bozulması pek çok türü tehdit eder; bu nedenle soğanların doğadan toplanmaması gerekir.