Eurygyrus pamphylinus (Attems, 1927)

Eurygyrus pamphylinus, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Callipodida takımına bağlı Schizopetalidae familyasında yer alan bir türdür. Callipodida takımının üyeleri uzun, silindirik gövdeli, hızlı hareket eden kırkayaklardır ve özellikle Akdeniz havzasında, Balkanlar ve Anadolu'da çeşitlilik gösterir.

Bu takımın üyeleri diğer pek çok kırkayaktan farklı olarak gözlere sahiptir ve sırt halkalarında belirgin boyuna çıkıntılar (sırtlar) bulunur. Schizopetalidae familyasının üyeleri genellikle birkaç santimetre boyunda, ince uzun ve çok sayıda halkadan oluşan bir vücuda sahiptir. Renkleri çoğunlukla kahverengi, gri ya da sarımsı tonlardadır; bazı türlerde sırt boyunca açık ya da kızılımsı çizgiler görülür. Tür ayrımı büyük ölçüde erkeklerin üreme bacaklarının (gonopodların) yapısına dayanır.

Callipodida üyeleri, kırkayaklar arasında alışılmışın dışında bir beslenme davranışı gösterir: Çürüyen bitki artıklarının yanı sıra ölü ya da küçük canlı omurgasızları da tüketebilirler. Taş altlarında, yaprak döküntüsünde, makilik ve ormanlık alanlarda yaşarlar; geceleri daha etkindirler. Rahatsız edildiklerinde vücutlarını spiral şeklinde kıvırarak korunurlar ve savunma bezlerinden kokulu salgılar çıkarabilirler. Yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekler.

Eurygyrus cinsinin üyeleri Doğu Akdeniz bölgesinde, özellikle Yunanistan, Ege adaları ve Anadolu'da yayılış gösterir. Bu bölgedeki dağlık ve parçalı arazi yapısı, adalar ve vadiler arasında birbirinden yalıtılmış toplulukların oluşmasına yol açmış; bu nedenle Schizopetalidae familyasında dar yayılışlı çok sayıda tür ve alt tür tanımlanmıştır. Bu kırkayaklar çoğunlukla sonbahar, kış ve ilkbaharın nemli dönemlerinde etkin olur, kurak yaz aylarını ise taş altlarında ya da toprağın derinliklerinde geçirir. İnsanlar için tehlikeli değildirler; topraktaki organik maddenin ayrışmasına katkıda bulunarak ekosistemde önemli bir rol üstlenirler.