Epipogium aphyllum

Epipogium aphyllum, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, yaprak ve klorofil taşımayan, oldukça nadir görülen bir orkide türüdür. İngilizcede “hayalet orkide” olarak bilinir. Avrupa'dan Kafkasya, Sibirya, Himalayalar ve Japonya'ya kadar geniş ama dağınık bir yayılışa sahiptir. Tür adı Latince “yapraksız” anlamına gelir.

Bitki yeşil renkten yoksun olduğu için fotosentez yapamaz; besinini tamamen kökleriyle ortaklık kuran mantarlardan sağlar (mikoheterotrof beslenme). Toprak altında mercan biçiminde dallanan bir kök sapı bulunur ve yılların büyük bölümünü toprak altında geçirebilir. Uygun yıllarda toprak üstüne 5–20 cm boyunda, soluk sarımsı-pembe, saydamımsı bir gövde çıkarır. Gövde birkaç sarkık çiçek taşır; çiçeklerin dudağı yukarıya bakar, beyazımsı ve pembe-mor noktalıdır ve hafif bir koku yayar. Çiçekler bombus arıları tarafından ziyaret edilir.

Tür, nemli ve gölgeli kayın, ladin ve karışık ormanlarda, yoğun yaprak döküntüsü ve çürümüş odunun bulunduğu humuslu topraklarda yetişir. Çiçeklenme yaz ortası ile sonunda gerçekleşir ve her yıl tekrarlanmaz; bu nedenle bitki aynı yerde yıllarca görülmeyebilir. Göze çarpmayan yapısı ve düzensiz çiçeklenmesi, popülasyonlarının izlenmesini zorlaştırır.

Orman yaşam alanlarının bozulmasına karşı son derece hassastır ve yayılış alanının pek çok bölgesinde nadir ya da tehlike altında kabul edilir. Tüm orkideler gibi CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır. Orkidegiller familyasında yaprağını ve klorofilini tamamen yitirmiş türler az sayıdadır; bu tür, Avrupa'daki bu tür orkidelerin en bilinen örneklerinden biridir. Bu bitkiler, ormanın toprak altındaki mantar ağlarına ne kadar bağımlı olduklarını gösteren ilginç örneklerdir; bu nedenle yaşlı ve doğal ormanların korunması, türün varlığını sürdürebilmesi için büyük önem taşır.