Epipactis palustris

Epipactis palustris, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, Avrupa'dan Batı ve Orta Asya'ya kadar yayılış gösteren çok yıllık bir karasal orkidedir. Tür adı Latince “bataklıkta yaşayan” anlamına gelir; İngilizcede de bataklık helleborini olarak bilinir.

Bitki genellikle 20–50 cm boylanır ve sürünen kök saplarıyla yayılarak koloniler oluşturabilir. Yaprakları dar mızrak biçimlidir. Çiçekleri cinsin en gösterişlileri arasındadır: dış çiçek örtü parçaları kahverengimsi-mor ya da yeşilimsi, iç parçalar beyaz ve pembe tonlu, dudağın dış kısmı ise beyaz, dalgalı ve fırfırlı kenarlıdır. Tür bataklıklar, sulak çayırlar, kaynak çevreleri, nemli kumul çukurları ve kireçli turbalıklar gibi sürekli nemli, açık alanlarda yetişir. Çiçeklenme yaz başı ile yaz ortasında gerçekleşir ve çiçekler arılar, sinekler ve diğer böceklerce tozlaşır. Sulak alanların kurutulması nedeniyle birçok bölgede gerilemiştir.

Epipactis cinsi, Türkçede genellikle kuşkonmaz orkideleri ya da helleborin orkideleri olarak anılan, Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'da yayılış gösteren karasal orkidelerden oluşur. Bu cinsin üyeleri yumru yerine sürünen bir kök sapına (rizom) sahiptir; gövde üzerinde sarmal dizilmiş, belirgin damarlı yapraklar ve tek yöne bakma eğiliminde olan, mahmuzsuz çiçeklerden oluşan bir salkım bulunur. Çiçeğin dudağı iki parçalıdır: içteki çanak biçimli kısım nektar toplar, dıştaki kısım ise böceklerin konması için bir platform oluşturur.

Cinsin pek çok türü kısmen mantarlara bağımlı (miksotrof) beslenir; yani fotosentez yapmalarına karşın besinlerinin bir bölümünü kökleriyle ortaklık kuran mantarlardan sağlarlar. Bu özellik, bazı türlerin oldukça gölgeli orman tabanlarında yaşayabilmesini sağlar. Tozlaşmada eşek arıları, sinekler ve arılar rol oynar; bazı türler ise kendi kendini tozlaştırır. Tüm orkideler gibi CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır ve doğadan sökülmemelidir.