Dysidea tupha (Martens, 1824)

Dysidea tupha, Demospongiae sınıfının Dictyoceratida takımına bağlı Dysideidae familyasından bir deniz süngeridir. Tür, 1824’te Martens tarafından tanımlanmıştır ve Akdeniz’de bilinen bir türdür. Demospongiae sınıfı, bugün bilinen süngerlerin büyük çoğunluğunu kapsayan en kalabalık sünger grubudur. Bu sınıfın üyelerinde iskelet, silisten yapılmış iğneler (spikül) ve/veya spongin adlı esnek bir protein lifinden oluşur. Süngerlerin gerçek dokuları, organları ve sinir sistemi yoktur; vücutları, suyu küçük gözeneklerden içeri alıp büyük açıklıklardan (oskül) dışarı veren bir kanal sistemiyle örülüdür.

Dysidea cinsinin üyeleri çoğunlukla yumuşak ve kolay sıkışan, yüzeyi belirgin konüllerle kaplı, gri, leylak, pembe ya da mavimsi tonlarda süngerlerdir. Dysidea tupha genellikle kısa tüp ya da loblar oluşturan, grimsi-leylak renkli bir sünger olarak tanınır. Dysideidae familyasında spongin lifleri, içlerine bol miktarda kum tanesi ve yabancı iğne parçası gömülmesiyle karakteristik bir yapı kazanır; liflerde belirgin bir iç öz bulunmaz. Dictyoceratida takımındaki süngerlerin iskeletinde silis iğneleri bulunmaz; vücut yalnızca spongin liflerinden oluşan esnek bir ağla desteklenir. Bu lifler çoğunlukla ana lifler ve bunları birbirine bağlayan ince ikincil lifler şeklinde düzenlenir ve içlerine sıklıkla kum taneleri ya da yabancı iğne parçaları gömülür. Yüzey genellikle küçük konik çıkıntılarla (konüller) kaplıdır. Takımın üyeleri, ürettikleri çeşitli ikincil metabolitler nedeniyle doğal ürün araştırmalarında da ilgi görür.

Süngerler süzerek beslenen, yerleşik yaşayan hayvanlardır. Yaka hücreleri (koanositler) kamçılarıyla sürekli bir su akımı oluşturur; bu akımla gelen bakteriler, tek hücreli planktonlar ve çözünmüş organik maddeler hücreler tarafından yakalanır. Bu sayede süngerler suyun temizlenmesinde ve besin döngüsünde önemli bir rol üstlenir, aynı zamanda pek çok küçük omurgasız ve balık için barınak sağlar. Üreme hem eşeyli hem de eşeysiz yolla olabilir; eşeyli üremede oluşan kirpikli larvalar kısa bir süre suda serbest yüzdükten sonra uygun bir zemine tutunup yeni bir birey oluşturur.

Akdeniz’de bu tür süngerler sığ kayalık kıyılardan başlayarak loş mağara girişlerine, mercanımsı (koralijen) topluluklara ve daha derin sert zeminlere kadar çeşitli ortamlarda bulunabilir. Türkiye kıyılarında, özellikle Ege ve Akdeniz’de, sünger faunası üzerine yapılan çalışmalar bu gruptan çok sayıda türün varlığını ortaya koymuştur. İnsanlar için bilinen bir tehlikesi yoktur; ancak bazı süngerlerin dokusundaki iğneler ve kimyasal maddeler çıplak elle temas edildiğinde hafif kaşıntı veya tahrişe yol açabileceğinden dalışta dokunmamak en doğrusudur.