Dorypetalum bosporanum (Hoffman & Lohmander, 1964)

Dorypetalum bosporanum, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Callipodida takımına ve Dorypetalidae familyasına bağlı bir kırkayak türüdür. Tür Hoffman & Lohmander, 1964 tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Tür adı İstanbul Boğazı'na atıfta bulunur. Dorypetalum cinsinin üyeleri orta boylu, ince uzun gövdeli kırkayaklardır ve ağırlıklı olarak Balkanlar ile Anadolu'nun kuzeybatısında yayılış gösterir. Aşağıda bu grubun genel özellikleri özetlenmiştir.

Dorypetalidae, Callipodida takımına bağlı bir kırkayak familyasıdır. Callipodida üyeleri uzun, silindirik gövdeli ve birkaç santimetre boyunda kırkayaklardır; sırt halkalarında belirgin boyuna sırtlar bulunur ve vücudun arka ucunda ipek salgılayan memecikler yer alır. Gözleri iyi gelişmiştir; diğer kırkayakların çoğuna göre daha çevik hareket ederler ve bitki artıklarının yanı sıra küçük hayvanlarla ya da leşle de beslenebilirler. Bu familyanın üyeleri ağırlıklı olarak Balkanlar ve Anadolu başta olmak üzere Doğu Akdeniz bölgesinde yayılış gösterir; türlerin çoğunun yayılışı dar bir alanla sınırlıdır.

Kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının üyeleri, vücut halkalarının çoğunda iki çift bacak taşımalarıyla tanınır; bu özellik, her halkada tek çift bacağı ve zehirli çeneleri bulunan çıyanlardan (Chilopoda) ayırt edilmelerini sağlar. Kırkayaklar zehirli ısırık yapmaz, yavaş hareket eder ve tehlike anında kendilerini korumak için kıvrılır ya da vücut yanlarındaki bezlerden kötü kokulu, tahriş edici salgılar çıkarır. Bu salgılar insan için ciddi bir tehlike oluşturmaz, ancak çıplak elle dokunulduğunda deride renk değişimine veya hafif tahrişe yol açabilir.

Ekolojik açıdan kırkayaklar en önemli toprak ayrıştırıcılarındandır. Çürüyen yaprak, odun ve diğer bitki artıklarını parçalayarak mantar ve bakterilerin işini kolaylaştırır, besin maddelerinin toprağa geri dönmesine ve humus oluşumuna katkıda bulunur. Nem kaybına duyarlı oldukları için gündüzleri taş, kütük ve yaprak döküntüsü altında saklanır, genellikle geceleri ya da yağışlı havalarda etkinleşirler. Yumurtalarını toprağa veya bitki artıkları arasına bırakırlar; yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek ergin boyuta ulaşır. Türlerin kesin ayrımı çoğunlukla erkeklerin değişikliğe uğramış çiftleşme bacakları olan gonopodların mikroskop altında incelenmesiyle yapılır.

Anadolu, kırkayaklar açısından oldukça zengin bir bölgedir ve pek çok türün yayılışı dar alanlarla sınırlıdır. Bu tür gibi az bilinen kırkayakların dağılımı ve yaşam alanı gereksinimleri, toprak faunası araştırmalarıyla zamanla daha iyi anlaşılmaktadır. Orman örtüsünün, yaprak döküntüsünün ve mağara ortamlarının korunması bu küçük ama ekosistem için önemli canlıların varlığını sürdürmesi açısından büyük önem taşır.