Dactylorhiza romana

Dactylorhiza romana, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, Akdeniz havzasında yayılış gösteren, çok yıllık, yumrulu bir karasal orkidedir. Güney Avrupa'dan Anadolu'ya, Kafkasya ve İran'a kadar uzanan bir alanda bulunur.

Türün en dikkat çekici özelliği, aynı popülasyonda hem açık sarı hem de pembe-mor ya da kırmızımsı çiçekli bireylerin birlikte bulunabilmesidir. Bitki genellikle 15–35 cm boylanır; tabanda rozet oluşturan dar, lekesiz yaprakları vardır. Çiçeklerin arkasındaki uzun mahmuz belirgin biçimde yukarı doğru kıvrılır; bu özellik onu benzer türlerden ayırmaya yardımcı olur. Seyrek meşe ve çam ormanları, makilik ve garig alanları, kuru çayırlar gibi açık ya da yarı gölgeli yerlerde yetişir. Çiçeklenme ilkbaharda, genellikle mart ile mayıs arasında görülür.

Dactylorhiza cinsinin üyeleri parmak biçimli, elle yarılmış gibi görünen yumrularıyla tanınır; cinsin adı da Yunanca “parmak” ve “kök” sözcüklerinden gelir. Yapraklar genellikle mızrak biçimli olup gövdeyi saran kınlarla başlar, bazı türlerde üzerlerinde koyu lekeler bulunur. Çiçekler yoğun, silindirik bir başak oluşturur; her çiçeğin dudağı (labellum) desenli, arkasında ise nektar taşımayan ya da az nektarlı bir mahmuz bulunur. Tozlaşma çoğunlukla arılar ve bombus arıları gibi böceklerle gerçekleşir; çiçekler çoğu zaman ödül sunmadan böcekleri aldatarak tozlaşır.

Tüm orkideler gibi tohumları son derece küçüktür ve çimlenebilmek için toprakta yaşayan mantarlarla ortaklık (mikoriza) kurmak zorundadır. Bu nedenle bitki yavaş gelişir ve yaşadığı ortamın bozulmasına karşı hassastır. Türkiye'de Dactylorhiza türlerinin yumruları geçmişte salep üretimi için toplanmış, bu da birçok yerel popülasyonun azalmasına yol açmıştır. Tüm orkide türleri uluslararası CITES sözleşmesi kapsamında koruma altındadır ve doğadan sökülmeleri ya da yumrularının toplanması yasaktır.