Cyperus rotundus

Cyperus rotundus, sazgiller (Cyperaceae) familyasından, çok yıllık otsu bir bitkidir ve Türkiye'de topalak adıyla bilinir. Tropikal ve ılıman bölgelerde dünyanın hemen her yerinde bulunur ve dünyanın en zararlı yabancı otlarından biri olarak kabul edilir.

Genellikle 10–50 cm boyundadır. Gövdeleri üç köşeli, yaprakları parlak yeşil ve dardır. Gövdenin ucunda, braktelerle çevrili, şemsiyemsi bir çiçek durumu bulunur; başakçıklar kırmızımsı mor ya da kahverengimsi renktedir. Toprak altında uzun rizomlar ve bunlara zincir gibi bağlı küçük, sert yumrular oluşturur.

Tarlalar, bahçeler, bağlar, yol kenarları ve sulanan alanlar başlıca yaşam ortamıdır. Asıl çoğalması yumrularla olur; toprak işlemesiyle yumrular parçalanıp yayıldığından mücadelesi oldukça zordur. Birçok tarım ürününde ciddi verim kayıplarına yol açar. Yumruları bazı geleneksel tıp sistemlerinde kullanılmıştır.

Cyperus cinsi, Cyperaceae (sazgiller) familyasının en büyük cinslerinden biridir ve dünyada yaklaşık 700 tür içerir. Üyelerinin çoğu sıcak ve ılıman bölgelerde yayılış gösterir. Gövdeleri genellikle üç köşelidir; çiçek durumu, gövdenin ucunda yaprağa benzeyen brakteler tarafından çevrelenen, yassı başakçıklardan oluşan şemsiyemsi ya da başsı kümeler halindedir. Başakçıklardaki pullar iki sıra halinde dizilir; bu özellik cinsi birçok yakın akrabasından ayırır.

Sazgiller, rüzgârla tozlaşan ve çoğunlukla nemli yerleri seven otsu bitkilerdir. Bu cinsin üyeleri sulak alan ekosistemlerinde toprağın tutulmasına katkıda bulunur, tohumlarıyla kuşlara ve diğer hayvanlara besin sağlar. Bazı türler ekonomik önem taşır: papirüs (Cyperus papyrus) eski çağlarda yazı malzemesi yapımında kullanılmış, yer bademi (Cyperus esculentus) ise yumruları için yetiştirilmiştir. Öte yandan bazı türler tarım alanlarında yabancı ot olarak sorun yaratır. Türlerin kesin teşhisinde başakçıkların ve pulların biçimi, rengi ve sayısı belirleyici özelliklerdir.