Cylisticus montivagus (Verhoeff, 1949)

Cylisticus montivagus, eşbacaklılar (Isopoda) takımının Cylisticidae ailesine bağlı, karada yaşayan bir tespihböceği türüdür. Tür adı "dağlarda dolaşan" anlamına gelir; Anadolu'dan tanımlanmış, dağlık yaşam alanlarına bağlı az bilinen bir türdür. Bazı kaynaklarda farklı cinsler altında da değerlendirilir.

Cylisticidae ailesinin üyeleri, karada yaşayan kabuklular olan tespihböcekleri grubuna (Oniscidea) aittir. Vücutları yukarıdan bakıldığında oval, sırtları belirgin biçimde kubbelidir ve tehlike anında vücutlarını kısmen ya da tamamen top gibi kıvırabilirler. Ancak gerçek top tespihböceklerinden (Armadillidium) farklı olarak kuyruk ucundaki üropodlar ve son karın halkası dışarıdan görülebilir, bu nedenle kıvrılmış hâlleri tam bir küre oluşturmaz. Renkleri genellikle gri, kahverengi ya da kirli sarı tonlarındadır; sırtta açık lekeler bulunabilir. Erişkin bireylerin boyu çoğunlukla 1–2 santimetre arasındadır.

Bu cinsin türleri nemli ortamlara bağımlıdır. Taş ve kütük altlarında, yaprak döküntüsünde, kaya çatlaklarında, orman tabanında ve dağlık bölgelerde nemli toprak yüzeyinde yaşarlar. Solunumlarını karın bacaklarındaki solungaç benzeri yapılarla sağladıklarından kuruluğa karşı hassastırlar; bu yüzden gündüzleri saklanıp geceleri ya da yağışlı havalarda etkin olurlar. Çürümekte olan bitki artıkları, ölü yapraklar, mantar hifleri ve diğer organik maddelerle beslenirler.

Tüm tespihböcekleri gibi dişiler yumurtalarını vücutlarının altındaki kuluçka kesesinde (marsupyum) taşır; yavrular bu keseden erişkinlerin küçük birer kopyası olarak çıkar ve birkaç deri değiştirmeyle büyür. Ayrıştırıcı canlılar olarak organik maddenin parçalanmasına ve toprak verimliliğine katkıda bulunurlar. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmazlar. Cylisticus cinsinin pek çok türü dar yayılışlıdır ve özellikle Anadolu, Kafkasya ve Balkanlar gibi dağlık bölgelerde endemik türler barındırır; bu türlerin birçoğu yalnızca ilk tanımlandıkları sınırlı sayıda örnekten bilinmektedir.