Crocus vallicola

Crocus vallicola, süsengiller (Iridaceae) familyasının Crocus cinsine ait, sonbaharda açan bir çiğdem türüdür. Çiçekleri krem beyazı renktedir; tepal uçları uzun ve sivrilerek incelir, iç yüzde mor damarlanma görülebilir. Tür adı “vadide yaşayan” anlamına gelir. Kuzeydoğu Anadolu ve Kafkasya'nın nemli dağ çayırlarında yetişir.

Çiğdemler toprak altında, zarlı ya da lifli kabuklarla örtülü bir yumru (korm) taşıyan çok yıllık otsu bitkilerdir. Yaprakları dar ve şeritsidir; çoğunun orta damarı boyunca beyazımsı bir şerit bulunur. Bitkinin belirgin bir gövdesi yoktur; yumurtalık toprak altında kalır ve çiçek, uzun bir periant borusu sayesinde toprak yüzeyine çıkar. Altı tepal, üç başçık ve dallanmış bir dişicik borusu cinsin tipik özellikleridir. Başçıkların, tepal boğazının ve dişicik dallarının rengi ile yumru kabuğunun yapısı, türlerin ayırt edilmesinde kullanılan başlıca karakterlerdir.

Çiğdemler çiçeklenme zamanlarına göre ilkbaharda ve sonbaharda açan türler olarak iki gruba ayrılır. Yumru, bitkinin yaz kuraklığını ya da kış soğuğunu toprak altında geçirmesini sağlar. Çiçekler güneşli havada açılır, bulutlu havada ve gece kapanır; yılın erken ya da geç döneminde açtıkları için arılar ve diğer tozlayıcı böcekler açısından önemli bir polen ve nektar kaynağıdır. Tohumlar toprak yüzeyine yakın olgunlaşan kapsüllerde oluşur ve sıklıkla karıncalar tarafından taşınarak yayılır.

Crocus cinsi dünyada 100'ü aşkın tür içerir; dağılımın merkezi Akdeniz havzası, Balkanlar ve Anadolu'dur. Türkiye, cinsin en zengin olduğu ülkelerden biridir ve çok sayıda endemik çiğdem türü barındırır. Dar yayılışlı çiğdem türlerinin doğal popülasyonları yumru toplanması, aşırı otlatma ve yaşam alanı kaybı nedeniyle baskı altında kalabilir; bu nedenle doğadan yumru sökülmemesi önemlidir.