Crocus pestalozzae

Crocus pestalozzae, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait Crocus cinsinin bir türüdür. Çiğdem olarak bilinen bu cins, Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı ile Orta Asya'da yayılış gösteren yaklaşık yüz kadar türü kapsar; Türkiye cinsin dünyadaki en önemli çeşitlilik merkezidir. Crocus pestalozzae, İstanbul çevresine özgü, dar yayılışlı bir tür olarak bilinir ve Türkiye'nin endemik bitkileri arasında yer alır.

Çiğdemler toprak altında korm adı verilen yumrumsu gövdeler taşıyan küçük, çok yıllık bitkilerdir. Yapraklar dar ve çizgi biçimlidir; ortalarında genellikle beyaz bir şerit bulunur. Bu tür küçük boylu bir çiğdemdir; çiçekleri ilkbaharın başında açar ve beyaz ya da mavimsi-leylak renklerde olabilir. Boğaz kısmında koyu renkli lekeler bulunabilir. Üç erkek organ ve parçalı dişicik borusu, çiğdemleri benzer görünüşlü acıçiğdemlerden (Colchicum) ayıran önemli özelliklerdir.

Cinsin üyeleri çoğunlukla açık çayırlar, çalılık kenarları, taşlık yamaçlar ve seyrek orman alanları gibi güneş alan yerlerde yetişir. İlkbaharda açan çiçekler, kış sonunda etkinleşen arılar ve diğer böcekler için önemli erken besin kaynaklarıdır. Çiçekler genellikle güneşli havalarda açılır, bulutlu havada ve gece kapanır. Meyve, toprak yüzeyine yakın gelişen bir kapsüldür.

Çiğdemler süs bitkisi olarak değerlidir ve bir türü olan Crocus sativus safran üretiminde kullanılır. Dar yayılışlı türler, özellikle hızlı kentleşmenin yaşandığı İstanbul çevresinde habitat kaybından ciddi biçimde etkilenmektedir. Ayrıca doğadan korm toplanması da bu bitkiler için bir tehdit oluşturur; bu nedenle kalan doğal alanlarının korunması gerekir.