Crocus baytopiorum

Crocus baytopiorum, süsengiller (Iridaceae) familyasının çiğdem (Crocus) cinsine ait, Türkiye'ye özgü bir çiğdem türüdür. Adını Türk botanikçiler Asuman ve Turhan Baytop'tan alır. İlkbaharda, kar erimesinin ardından açan açık mavi, ince damarlı çiçekleriyle tanınır ve Güneybatı Anadolu'nun dağlık, taşlık yamaçlarında yetişir.

Çiğdemler toprak altında yumrumsu bir gövde (korm) taşıyan, çok yıllık otsu bitkilerdir. Yapraklar dar ve şerit biçimlidir; çoğu türde yaprağın ortasında belirgin beyaz bir şerit bulunur. Çiçek, topraktan doğrudan yükselen uzun bir tüpün ucunda açar; altı taç benzeri parça (tepal), üç erkek organ ve çoğunlukla üç kollu bir dişicik taşır. Üç erkek organ, çiğdemleri benzer görünüşlü ve zehirli olan acı çiğdemlerden (Colchicum) ayırmada önemli bir ölçüttür; acı çiğdemlerde altı erkek organ bulunur.

Bitki yılın büyük bölümünü toprak altında dinlenerek geçirir ve kısa büyüme döneminde ürettiği besini yumrusunda depolar. Çiçekler güneşli havalarda açılır, serin ve bulutlu havalarda kapanır. Açtıkları dönemde çevrede az sayıda çiçek bulunduğundan arılar ve diğer tozlayıcı böcekler için değerli bir nektar ve polen kaynağıdırlar. Tohumlar toprağa yakın gelişen bir kapsülde olgunlaşır ve çoğunlukla karıncalar tarafından taşınarak yayılır.

Anadolu, Crocus cinsinin dünyadaki en önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir ve Türkiye'de pek çok endemik çiğdem türü bulunur. Yumruların doğadan sökülerek toplanması, aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve yapılaşma bazı türler için tehdit oluşturur; bu nedenle doğal çiğdem popülasyonlarının korunması ve yumruların doğadan toplanmaması önemlidir. Cinsin bilinen en tanınmış üyesi, kurutulmuş dişicik kolları safran baharatı olarak kullanılan ve yalnızca kültürde bilinen Crocus sativus türüdür. Çiğdemler ayrıca süs bitkisi olarak da yaygın biçimde yetiştirilir.