Crocus asumaniae

Crocus asumaniae, süsengiller (Iridaceae) familyasından, sonbaharda çiçek açan bir çiğdem türüdür. Güney Anadolu'nun dağlık bölgelerine özgü, dar yayılışlı bir Türkiye endemiğidir.

Crocus cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, toprak altında korm adı verilen yumrumsu gövdeleri bulunan çok yıllık otsu bitkileri kapsar ve Türkçede genel olarak çiğdem adıyla bilinir. Cinsin üyelerinde yapraklar dar, şerit biçimlidir ve çoğunlukla ortalarında belirgin beyaz bir şerit bulunur. Huni biçimli çiçekler altı periant parçasından oluşur, üç erkek organ taşır; dişicik borusu çiçekten yukarıda üç ya da daha fazla dala ayrılır. Yumurtalık toprak altında kalır ve kapsül ancak meyve olgunlaşırken yüzeye itilir.

Alçak boylu bir bitkidir. Çiçekleri beyaz ya da çok açık leylak tonlarındadır ve sonbaharda, yaz kuraklığını izleyen ilk yağışlarla birlikte açar. Pek çok sonbahar çiğdeminde olduğu gibi yapraklar çiçeklenme sırasında henüz kısadır ya da görünmez, çiçeklenmenin ardından kış boyunca gelişir. Kireçtaşı kökenli taşlık yamaçlarda ve seyrek çalılıklarda yetişir. Dar yayılış alanı nedeniyle yaşam alanındaki değişikliklere karşı hassastır.

Çiğdemler kısa bir büyüme dönemine uyum sağlamış bitkilerdir: kışın ya da yazın toprak altında dinlenir, uygun koşullar oluştuğunda hızla çiçeklenip yaprak çıkarır ve besinlerini kormda depolar. Çiçekler güneşli havada açılıp bulutlu havada ve geceleri kapanır; erken açmaları nedeniyle yılın ilk etkin arıları ve diğer tozlaşıcılar için önemli bir nektar ve polen kaynağıdır. Tohumları çoğunlukla karıncalar tarafından taşınır. Türkiye, dünyada en fazla çiğdem türünün bulunduğu ülkelerden biridir ve bu türlerin önemli bir bölümü yalnızca Anadolu'da yetişir.

Dar yayılışlı çiğdem türleri; otlatma, yapılaşma, yol yapımı, maden ve taş ocakları ile doğadan kontrolsüz korm toplanması gibi etkilere karşı hassastır. Türkiye'de doğal soğanlı ve yumrulu bitkilerin doğadan sökülmesi ve ticareti yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu tür bitkilerin doğal ortamlarında bırakılması, yalnızca fotoğraflanarak belgelenmesi ve yaşam alanlarının korunması, türün geleceği açısından büyük önem taşır.