Crocus aerius

Crocus aerius, süsengiller (Iridaceae) familyasından, ilkbaharda yüksek dağlarda açan bir çiğdem türüdür. Tür adı “havada olan, yüksekte yaşayan” anlamına gelir ve bitkinin yüksek rakımlı yaşam alanlarına işaret eder. Kuzeydoğu Anadolu dağlarında yetişir ve Crocus biflorus grubuna yakın türlerden biri olarak bilinir.

Crocus cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, toprak altında korm adı verilen yumrumsu gövdeleri bulunan çok yıllık otsu bitkileri kapsar ve Türkçede genel olarak çiğdem adıyla bilinir. Cinsin üyelerinde yapraklar dar, şerit biçimlidir ve çoğunlukla ortalarında belirgin beyaz bir şerit bulunur. Huni biçimli çiçekler altı periant parçasından oluşur, üç erkek organ taşır; dişicik borusu çiçekten yukarıda üç ya da daha fazla dala ayrılır. Yumurtalık toprak altında kalır ve kapsül ancak meyve olgunlaşırken yüzeye itilir.

Alçak boylu bir bitkidir; kar erimesinin ardından, ilkbahar sonu ile yaz başında, yüksek dağ çayırlarında ve karların yeni çekildiği alanlarda çiçeklenir. Çiçekleri genellikle mavi ile leylak tonlarındadır; dış periant parçalarında koyu renkli çizgiler ve damarlar bulunabilir. Yapraklar çiçeklerle birlikte görünür. Soğuk ve kısa yaz mevsimine uyum sağlamış bu tür, büyüme dönemini birkaç hafta içinde tamamlayarak yılın büyük bölümünü toprak altında geçirir.

Çiğdemler kısa bir büyüme dönemine uyum sağlamış bitkilerdir: kışın ya da yazın toprak altında dinlenir, uygun koşullar oluştuğunda hızla çiçeklenip yaprak çıkarır ve besinlerini kormda depolar. Çiçekler güneşli havada açılıp bulutlu havada ve geceleri kapanır; erken açmaları nedeniyle yılın ilk etkin arıları ve diğer tozlaşıcılar için önemli bir nektar ve polen kaynağıdır. Tohumları çoğunlukla karıncalar tarafından taşınır. Türkiye, dünyada en fazla çiğdem türünün bulunduğu ülkelerden biridir ve bu türlerin önemli bir bölümü yalnızca Anadolu'da yetişir.

Dar yayılışlı çiğdem türleri; otlatma, yapılaşma, yol yapımı, maden ve taş ocakları ile doğadan kontrolsüz korm toplanması gibi etkilere karşı hassastır. Türkiye'de doğal soğanlı ve yumrulu bitkilerin doğadan sökülmesi ve ticareti yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu tür bitkilerin doğal ortamlarında bırakılması, yalnızca fotoğraflanarak belgelenmesi ve yaşam alanlarının korunması, türün geleceği açısından büyük önem taşır.