Cataglyphis bicolor (Fabricius, 1793)

Cataglyphis bicolor, karıncagiller (Formicidae) familyasının Formicinae alt familyasına ait çöl karıncaları cinsi Cataglyphis'in bir türüdür. Cinsin en iyi bilinen türlerinden biridir ve 1793 yılında tanımlanmıştır. Adından da anlaşılacağı gibi iki renklidir: işçilerin baş ve göğsü kırmızımsı, karın kısmı ise koyu renklidir. Kuzey Afrika'dan Orta Doğu'ya kadar uzanan kurak bölgelerde yaşar; geniş anlamıyla ele alındığında birçok alt tür ve benzer form bu türle ilişkilendirilmiştir.

Çöl karıncalarının yön bulma yeteneği üzerine yapılan klasik araştırmaların önemli bir kısmı bu tür ve yakın akrabaları üzerinde yürütülmüştür. İşçiler yuvadan yüzlerce metre uzaklaşıp dolambaçlı yollar izledikten sonra düz bir çizgi hâlinde yuvaya dönebilir.

Cataglyphis cinsinin işçileri uzun bacaklı, ince yapılı ve çok hızlı koşan karıncalardır. Gövde boyları türe ve işçi büyüklüğüne göre genellikle birkaç milimetre ile bir santimetreyi biraz aşan değerler arasında değişir. Koşarken karın kısmını (gaster) sık sık yukarı kaldırmaları, cinsin arazide tanınmasını kolaylaştıran davranışlardan biridir. Renkleri tamamen siyahtan kırmızı-siyah iki renkliye ve soluk sarımsı tonlara kadar çeşitlilik gösterir.

Bu cinsin üyeleri sıcak ve kurak ortamlara uyum sağlamış ısı seven karıncalardır. Çoğu tür, öteki karıncaların ve yırtıcılarının çekildiği günün en sıcak saatlerinde tek tek yiyecek arar. Besinlerinin büyük kısmını sıcaktan ölmüş ya da zayıf düşmüş böcekler oluşturur; bu nedenle leşçil beslenen avcılar olarak doğada ölü eklem bacaklıların ortadan kaldırılmasına katkıda bulunurlar. Yuvalar genellikle açık, seyrek bitkili, kumlu ya da taşlı topraklarda kazılır ve girişleri basit bir delik biçimindedir. Uzun bacakları, gövdelerini sıcak zeminden yukarıda tutarak aşırı ısınmayı azaltmalarına yardım eder.

Cataglyphis karıncaları yön bulma yetenekleriyle bilimsel açıdan özellikle tanınır. İşçiler güneşin konumunu ve gökyüzündeki polarize ışık desenini pusula olarak kullanır, attıkları adımları sayarak katettikleri mesafeyi hesaplar ve yuvadan uzaklaştıktan sonra doğrudan yuvaya dönebilirler. Cinsin dünyada yüzü aşkın türü bilinir; yayılış alanı Kuzey Afrika, Güney Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya'nın kurak bölgelerini kapsar. Türlerin birçoğu birbirine çok benzer ve kesin tanımlama için mikroskop altında ayrıntılı inceleme gerekir. İnsanlar için zararsızdırlar; iğneleri yoktur ve sokmazlar.