Carex atrata ssp. atrata

Carex atrata subsp. atrata, sazgiller (Cyperaceae) familyasından siyah dağ sazı olarak bilinen Carex atrata türünün tip alttürüdür. Türün adı, başaklarını saran koyu, neredeyse siyah pullara gönderme yapar.

Çok yıllık, gevşek öbekler oluşturan bir bitkidir. Gövdeleri genellikle 15–50 cm boylanır; yaprakları düz, yumuşak ve gövdeden kısadır. Gövde ucunda bir araya toplanmış birkaç başak bulunur; en üstteki başak tabanında erkek, üst kısmında dişi çiçekler taşır. Olgunlaşan başaklar ince sapları üzerinde aşağıya sarkar. Koyu kahverengi ila siyah pullar ve açık renkli tulumcuklar bitkiyi uzaktan bile tanınır kılar. Dişi çiçeklerin üç tepeciği vardır. Alttürler arasındaki farklar başak düzeni, sap uzunluğu ve tulumcuk ayrıntıları gibi küçük özelliklere dayanır.

Yüksek dağlarda, ağaç sınırının üzerindeki alpin çayırlarda, nemli kayalık yamaçlarda, kar yığınlarının eridiği alanlarda ve kaya yarıklarında yetişir; kireçli toprakları tercih eder. Kısa dağ yazında çiçeklenir ve rüzgârla tozlaşır. Alçak boyu ve öbek yapısı, soğuk ve rüzgârlı yüksek dağ koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olur.

Bu alttür özellikle Avrupa'nın yüksek dağlarında yayılış gösterir; türün geneli ise Avrasya'nın dağlık bölgeleri ve kutup çevresine kadar uzanır. Carex cinsi iki binden fazla türüyle çiçekli bitkilerin en kalabalık cinslerinden biridir. Dağ sazları toprağı tutarak erozyonu azaltır, alpin çayırların bitki örtüsünü oluşturur ve otçul yaban hayvanları için yem kaynağıdır.

Sazlar ilk bakışta buğdaygillere benzese de genellikle üç köşeli, içi dolu ve boğumsuz gövdeleriyle onlardan kolayca ayrılır. Ülkemizde de Carex cinsinin çok sayıda türü bulunur ve bunların doğru tanınması çoğu zaman olgun meyveli örneklerin dikkatle incelenmesini gerektirir.