Boletus edulis

Boletaceae familyasının Boletus cinsine ait, geniş yayılış gösteren ve yüksek ekonomik değere sahip bir yenilebilir mantar türüdür. Türkçede en yaygın adı Kral Mantarı veya Porçini Mantarıdır. Ormanlık alanlarda, özellikle iğne yapraklı ve yaprak döken ağaçlarla simbiyotik ilişki kurarak mikorizal yaşam gösterir. Şapka geniş, kahverengi tonlarında ve etli; gövde kalın ve sütlümsü desenlidir. İlkbahar sonu ile sonbahar başında ortaya çıkar ve mantar avcıları tarafından büyük ilgi görür.

Morfolojik Tanım

Şapka 7–30 cm çapında, genç bireylerde yarım küre şeklinde, olgunlaşınca yayvan ve bazen hafif kubbeli olur. Renkleri açık kahverengiden koyu kestane tonlarına kadar değişir; yüzeyi pürüzsüz veya hafif kadifemsi yapıya sahiptir. Lameller yerine süngerimsi por yapısı bulunur; porlar önce beyaz, olgunlaştıkça sarımsı ve sonunda yeşilimsi-kahverengi ton alır. Sap 8–25 cm uzunluğunda, 2–8 cm kalınlığında, etli ve genellikle alt kısmı genişler; ağsı desenler (retikulum) taşır. Et beyaz, sert ve aromatik olup kesildiğinde renk değiştirmez.

Ekoloji ve Yaşam Döngüsü

Mikorizal bir türdür; kökleriyle simbiyotik ilişki kurar, özellikle meşe, kayın, çam ve ladin gibi ağaçlarla birlikte bulunur. Toprak nemi ve orman zemini organik madde açısından zengin olduğunda gelişimi hızlanır. Meyve cisimleri ilkbahar sonundan sonbahara kadar görülür; iklim ve nem koşulları olgunlaşmayı etkiler. Sporlar rüzgârla yayılır.

Davranış

Toprak üzerinde genellikle tekil veya küçük gruplar hâlinde yetişir. Mantar avcıları tarafından kolay fark edilir; güçlü aroması ve kalın şapkasıyla dikkat çeker. Meyve cisimleri hızlı büyür ve birkaç gün içinde olgunlaşabilir.

Coğrafi Dağılım

Avrupa, Asya, Kuzey Amerika ve Kuzey Afrika başta olmak üzere ılıman ve boreal bölgelerde yaygındır. Türkiye’de Karadeniz, Marmara, Ege ve İç Anadolu bölgelerinde ormanlık alanlarda sıkça rastlanır.

Taksonomi

Alem: Fungi

Şube: Basidiomycota

Alt şube: Agaricomycotina

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Boletales

Familya: Boletaceae

Cins: Boletus

Tür: Boletus edulis Bull., 1782

Korunma Durumu

Yaygın ve ekonomik olarak önemli bir türdür; tehdit altında değildir. Orman alanlarının tahribi yerel popülasyonları etkileyebilir, ancak türün geniş ekolojik toleransı nedeniyle genel popülasyon stabil kabul edilir.

İnsan ile İlişkisi

Yüksek derecede yenilebilir ve lezzetli bir mantardır; gastronomik ve ticari değeri yüksektir. Ekosistemde mikorizal ilişki kurarak ağaçların besin alımına katkı sağlar.

Benzer Türler ile Karşılaştırma

Boletus pinophilus, Boletus reticulatus ve diğer Boletus türleriyle karışabilir; ancak B. edulis’in retiküllü gövdesi, koyu kahverengi şapkası ve aromatik et yapısı ayırt edici özelliklerdir.

Kültürel ve Tarihsel Notlar

Avrupa’da “Porçini” olarak bilinir ve yemek kültüründe yüzyıllardır kullanılır. 18. yüzyıl mikoloji literatüründe de tarif edilmiş ve ekonomik değeri vurgulanmıştır. Ormancılık ve gastronomi açısından önemli bir türdür.

Kaynakça

GBIF – Global Biodiversity Information Facility

Mycobank veritabanı

Phillips, R. – Mushrooms and Other Fungi of Europe

Kirk et al. – Dictionary of the Fungi

Boletales üzerine modern taksonomik derlemeler