Allium atroviolaceum

Allium atroviolaceum, soğangiller (Amaryllidaceae) familyasının Allium cinsine ait, çok yıllık soğanlı bir bitkidir. Pırasa ve yabani pırasa ile yakın akraba olan bir gruba dahildir. Oldukça uzun boylanabilen gövdesinin ucunda, koyu mor-menekşe renkli çok sayıda çiçekten oluşan sık, küre biçimli bir çiçek durumu taşır; tür adı da bu koyu menekşe renge gönderme yapar.

Allium cinsinin üyeleri toprak altında bir soğan taşıyan, çok yıllık otsu bitkilerdir. Yaprakları genellikle şeritsi, ipliksi ya da içi boş borumsu yapıdadır ve ezildiğinde cinse özgü soğan ya da sarımsak kokusunu verir. Bu koku, dokularda bulunan kükürtlü bileşiklerden kaynaklanır. Çiçekler, gövdenin ucunda zarsı bir kını yırtarak açılan şemsiye biçimli bir çiçek durumunda toplanır; her çiçekte altı tepal, altı ercik ve üç gözlü üst durumlu bir yumurtalık bulunur.

Tür genellikle yaz başında çiçeklenir. Tarla kenarları, yol kenarları, nadas alanları ve kurak otlaklar gibi açık, güneşli ve çoğunlukla insan etkisindeki alanlarda görülür. Yayılışı Güneydoğu Avrupa ve Balkanlar'dan Anadolu, Kafkasya ve İran'a kadar uzanır; Türkiye'de de yayılış gösterir.

Cinsin bitkileri, kısa bir büyüme dönemine uyum sağlamış jeofitlerdir: sonbahar ve kış yağışlarıyla yapraklanır, ilkbahar ya da yaz başında çiçeklenir, ardından toprak üstü kısımları kuruyarak kurak dönemi soğan halinde geçirir. Çiçekler başta arılar olmak üzere çeşitli böcekler tarafından tozlaşır; meyve, çok sayıda siyah tohum içeren bir kapsüldür. Bazı türler çiçek durumunda küçük yavru soğancıklar oluşturarak eşeysiz olarak da çoğalabilir.

Dünyada yaklaşık bin türü bulunan Allium, Kuzey Yarımküre'nin en büyük bitki cinslerinden biridir ve tür çeşitliliğinin en yoğun olduğu bölgeler Akdeniz havzası ile Orta ve Batı Asya'dır. Türkiye, bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biri sayılır; ülkede yüzlerce tür ve alttür bilinmekte olup bunların önemli bir kısmı endemiktir. Cins, soğan, sarımsak ve pırasa gibi kültür bitkilerini de içerir.