Yağlıbalık (Garra rufa )

Garra rufa, sazangiller (Cyprinidae) familyasından küçük bir tatlı su balığıdır. Dünyada en çok "doktor balık" adıyla tanınır; Türkiye'de Sivas Kangal yakınlarındaki kaplıcada sedef hastalığı gibi deri sorunlarına yardımcı olduğu düşünülen balık kürleriyle ünlenmiştir. Yerel olarak yağlı balık, kangal balığı gibi adlarla da anılır. Sazangiller ve yakın akraba familyalar, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı gruplarından birini oluşturur; bu balıkların çenelerinde diş bulunmaz, besinlerini yutaktaki kemiksi dişlerle öğütürler ve Weber aygıtı sayesinde sesleri iyi algılarlar. Yaşadıkları sulardaki besin ağlarında hem tüketici hem de daha büyük hayvanlar için av olarak önemli bir yer tutarlar.

Vücudu uzunca ve silindir biçimlidir; ağız aşağıda yer alır ve altında taşlara tutunmaya yarayan emici bir disk bulunur. İki çift kısa bıyığı vardır. Rengi genellikle grimsi kahverengi ya da zeytin yeşilimsidir, karın tarafı daha açıktır; kuyruk yüzgecinin tabanında koyu bir leke görülebilir. Boyu çoğunlukla 10–15 santimetre kadardır.

Akarsuların taşlı ve çakıllı bölümlerinde, kaynaklarda ve sıcak su kaynaklarının çevresinde yaşar. Taşların üzerindeki alg tabakasını, küçük omurgasızları ve organik maddeleri kazıyarak beslenir. Besinin kıt olduğu sıcak su havuzlarında insan derisinin ölü katmanlarını kemirmesi bu davranışının bir uzantısıdır. Üreme ilkbahar ve yaz aylarında gerçekleşir. Sıcaklık değişimlerine görece dayanıklı bir türdür.

Türün doğal yayılış alanı Türkiye, Suriye, Irak ve İran'ı kapsayan Dicle-Fırat havzası ile Orta Doğu'daki çevre akarsu sistemleridir. Türkiye'de Güneydoğu ve Doğu Anadolu'daki akarsularda bulunur. Spa ve akvaryum ticareti için doğadan toplanması bazı ülkelerde düzenlemelere konu olmuştur. Baraj yapımı, su çekimi ve kirlilik doğal popülasyonlarını etkileyen başlıca tehditlerdir. İnsan için tehlikeli değildir; ancak balık kürlerinde hijyen konusunda dikkatli olunması önerilir.