Vicia feba

Vicia faba, baklagiller familyasına (Fabaceae) ait, tek yıllık bir kültür bitkisidir ve Türkiye'de bakla olarak bilinir. Dünyanın en eski tarım bitkilerinden biridir; yabani atası kesin olarak bilinmemekle birlikte Yakın Doğu'da binlerce yıl önce kültüre alındığı kabul edilir.

Bitki genellikle 50 cm ile 1,5 m arasında boylanır. Gövdesi dik, köşeli ve içi boştur; diğer Vicia türlerinin çoğundan farklı olarak sarılıcı sülükleri yoktur ya da körelmiştir. Yaprakları tüysü bileşik olup iki ile altı adet iri, oval, mavimsi yeşil yaprakçıktan oluşur. Kelebek biçimli çiçekler beyaz renklidir ve kanat yapraklarında belirgin siyah ya da koyu mor bir leke taşır; yaprak koltuklarında küçük salkımlar hâlinde açar ve hoş bir koku yayar. Meyvesi kalın, etli, içi süngerimsi dokuyla kaplı bir baklagil meyvesidir ve içinde iri, yassı tohumlar bulunur.

Bakla serin iklimi sever; Akdeniz ikliminde genellikle sonbaharda ekilir ve ilkbaharda hasat edilir. Köklerindeki nodüllerde yaşayan bakteriler sayesinde havadaki azotu bağlar, bu nedenle ekim nöbetinde toprağı zenginleştiren değerli bir bitkidir. Çiçekleri başta bombus arıları olmak üzere birçok arı türü tarafından ziyaret edilir.

Taze bakla ve kuru tohumları dünyanın birçok bölgesinde, özellikle Akdeniz ve Orta Doğu mutfaklarında yaygın olarak tüketilir; Türk mutfağında zeytinyağlı taze bakla ve fava bilinen yemeklerdir. Kalıtsal G6PD enzim eksikliği olan kişilerde baklanın yenmesi ya da çiçek tozunun solunması, favizm adı verilen ciddi bir kansızlık tablosuna yol açabilir.

Baklagiller familyası (Fabaceae ya da Leguminosae), yaklaşık yirmi bin türüyle çiçekli bitkilerin en büyük familyalarından biridir. Üyelerinin büyük çoğunluğu kelebek biçimli çiçekleri, bileşik yaprakları ve bakla adı verilen kuru meyveleriyle kolayca tanınır. Azot bağlama yetenekleri sayesinde hem doğal ekosistemlerde hem de tarımda toprağın verimliliğini artıran çok önemli bir gruptur.