Vicia ervilia

Vicia ervilia, baklagiller (Fabaceae) familyasının fiğ (Vicia) cinsine ait tek yıllık otsu bir bitkidir. Türkiye’de burçak adıyla bilinir ve Yakın Doğu’da tarımın başlangıcına kadar uzanan, en eski kültür bitkilerinden biri olarak kabul edilir. Arkeolojik kazılarda burçak tohumlarına neolitik yerleşimlerde sıkça rastlanmıştır.

Bitki genellikle dik ya da yarı dik gelişen, alçak boylu, ince gövdeli bir otsu bitkidir. Yaprakları çok sayıda küçük, dar yaprakçıktan oluşan tüysü bileşik yapıdadır ve diğer birçok fiğden farklı olarak sülük taşımaz ya da sülükleri çok körelmiştir. Kelebek biçimli küçük çiçekleri beyazımsı ya da açık pembe renkli olup üzerinde mor damarlar bulunur; yaprak koltuklarında birkaç çiçekli kısa salkımlar halinde açar. Meyvesi, tohumların arasında boğumlanma gösteren, tespih tanesini andıran kısa bir baklagil meyvesidir. Tohumları küçük ve köşelidir.

Burçak, kuraklığa dayanıklı, fakir ve kireçli topraklarda yetişebilen bir bitkidir. Doğal yayılışı Akdeniz havzası ve Batı Asya’dır; yabani formları kayalık yamaçlarda ve tarla kenarlarında bulunur. Köklerindeki bakteriler sayesinde azot bağlayarak ekim nöbetinde toprağın verimliliğini artırır.

Burçak, Anadolu’da uzun süredir hayvan yemi olarak, özellikle tohumları kırılıp kepeklenerek büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara verilmek üzere yetiştirilir. Tohumları insanlar için ise bazı zararlı bileşikler içerdiğinden, ıslatma ve kaynatma gibi işlemler yapılmadan yoğun tüketildiğinde sağlık sorunlarına yol açabilir.

Baklagiller familyası, dünyanın en büyük bitki familyalarından biridir ve kelebek biçimli çiçekleri, bileşik yaprakları ve bakla adı verilen meyveleriyle tanınır. Familyanın üyeleri, azot bağlama yetenekleri sayesinde hem doğal ekosistemlerde hem de tarımda büyük önem taşır.