Siraz balığı (Capoeta capoeta)

Capoeta capoeta, sazangiller (Cyprinidae) familyasının Capoeta cinsine adını veren tip türüdür. Türkçede siraz balığı ya da karabalık olarak bilinir; Kafkasya'nın ve Hazar havzasının tanınmış tatlı su balıklarındandır.

Uzunca, iğ biçimli ve güçlü yapılı bir balıktır. Sırt koyu zeytin ya da kahverengi, yanlar bronz veya gümüşi, karın beyazımsıdır. Ağzı aşağıda, enine ve keskin kenarlıdır; ağız köşelerinde bir çift kısa bıyık bulunur. Orta büyüklükte bir balık olup yerel balıkçılık için değer taşır.

Capoeta cinsinin üyeleri, ağız yapılarıyla kolayca tanınır: ağız aşağıda ve enine yerleşmiştir, alt dudak sert ve keskin, boynuzumsu bir kenar taşır. Bu yapı sayesinde taşların ve kayaların yüzeyindeki alg tabakasını kazıyarak beslenirler. Ağız köşelerinde genellikle bir ya da iki çift kısa bıyık bulunur. Cins Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya'da yayılış gösterir ve Türkiye, tür çeşitliliği bakımından en zengin bölgelerden biridir; bu balıklar ülkede yöreden yöreye siraz, karabalık ya da kara balık gibi adlarla anılır.

Siraz balıkları genellikle temiz, oksijence zengin, taşlı ve çakıllı tabanlı akarsularda yaşar; bazı türler göllere ve baraj göllerine de uyum sağlar. Üreme ilkbahar ve yaz başında gerçekleşir; bireyler akıntılı ve çakıllı bölgelere göç ederek yumurtalarını tabana bırakır. Yerel balıkçılıkta tüketilmekle birlikte, yumurtalarının bazı türlerde zehirli olduğu bilinir ve olgun dişilerin yumurtaları yenmemelidir.

Türün yayılışı Kura ve Aras nehir sistemleri başta olmak üzere Hazar Denizi havzasını kapsar; Türkiye'de Kuzeydoğu Anadolu'daki bu havzanın sularında bulunur. Göllere ve baraj göllerine de uyum sağlayabilen bir türdür.

Sazangiller tatlı su ekosistemlerinde besin zincirinin önemli halkalarından biridir. Bitki, alg, omurgasız ve organik döküntü tüketerek madde döngüsüne katkıda bulunurlar; kendileri de yırtıcı balıklar, su kuşları ve memeliler için önemli bir besin kaynağıdır. Akarsu ve göllerde yaşayan bu türler baraj yapımı, aşırı su çekimi, kirlilik, kum ve çakıl alımı ile yabancı türlerin taşınması gibi etkenlerden doğrudan etkilenir.