Schizopetalidea

Schizopetalidea, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Callipodida takımı içinde yer alan bir alt takımdır. Bu alt takımın başlıca familyası Schizopetalidae'dir ve üyeleri ağırlıklı olarak Akdeniz havzasında, özellikle güney Avrupa, Balkanlar, Ege adaları ve Anadolu'da yayılış gösterir. Bilinen cinsler arasında Acanthopetalum, Eurygyrus ve Callipodella sayılabilir.

Bu grubun üyeleri uzun, silindirik gövdeli ve çoğu kırkayağa göre hızlı hareket eden canlılardır. Vücut halkalarının sırtında boyuna uzanan ince sırtlar bulunur ve bu yapı onlara çizgili bir görünüş verir. Gözler iyi gelişmiş göz kümeleri şeklindedir. Boyları genellikle birkaç santimetre ile on santimetre arasında değişir ve bazı türler oldukça iridir. Türlerin ayrımında erkeklerin çiftleşme bacaklarının (gonopodlar) karmaşık yapısı temel ölçüttür.

Schizopetalidea üyeleri taşların altında, yaprak döküntüsünde, kayalık yamaçlarda, ormanlık ve çalılık alanlarda yaşar; bazı türler mağaralarda da bulunur. Geceleri etkindirler. Çürüyen bitki maddelerinin yanı sıra küçük omurgasızları ve hayvan kalıntılarını da tüketebilirler. Tehlike anında vücutlarını spiral biçiminde kıvırarak yan bezlerinden kokulu savunma salgıları çıkarırlar.

Alt takımın birçok türü ve alt türü dar yayılışlıdır; belirli dağlara, adalara ya da bölgelere özgüdür. Bu nedenle Akdeniz bölgesindeki tür oluşumu ve biyocoğrafya çalışmaları açısından önemli bir gruptur. İnsanlar için tehlikeli değildirler.