Sazan (Cyprinus carpio)

Cyprinus carpio, Türkçede sazan olarak bilinen, sazangiller (Cyprinidae) familyasına adını veren türdür. Dünyanın en çok yetiştirilen ve en yaygın tanınan tatlı su balıklarından biridir.

Kalın, güçlü ve hafifçe yüksek bir gövdeye sahiptir; genellikle 30–80 cm boya ulaşır, daha iri bireyler de bilinir. Sırt zeytin yeşili ya da bronz, yanlar altın sarısı tonlarda, karın açık renklidir. Ağız köşelerinde iki çift bıyık bulunur; bu özellik onu havuz balıklarından ayırır. Sırt yüzgeci uzun tabanlıdır ve önünde testere dişli sert bir ışın taşır. Yetiştiricilikte pulları azalmış aynalı sazan ve pulsuz derili sazan gibi formlar geliştirilmiştir.

Göllerde, baraj göllerinde, yavaş akan nehirlerde ve bataklıklarda yaşar. Her şeyi yiyen bir balıktır; tabanı karıştırarak böcek larvaları, solucanlar, yumuşakçalar ve bitki tohumlarıyla beslenir. Üreme ilkbahar sonu ve yazın, sular ısındığında sığ ve bitkili alanlarda gerçekleşir; dişiler çok sayıda yumurta bırakır. Uzun ömürlü bir balıktır.

Cyprinidae (sazangiller) familyası, dünyanın en kalabalık tatlı su balığı familyalarından biridir ve Avrupa, Asya, Afrika ile Kuzey Amerika'nın iç sularında yaygındır. Familya üyelerinin çenelerinde diş bulunmaz; besinler, yutağın arka kısmındaki yutak dişleriyle öğütülür. Vücut genellikle sikloid pullarla örtülüdür ve tek bir sırt yüzgeci bulunur. İç kulak ile yüzme kesesi arasındaki Weber aygıtı adlı küçük kemikçikler, bu balıkların sesleri ve titreşimleri algılama yeteneğini artırır.

Yabani formunun kökeni Karadeniz, Hazar ve Aral havzaları ile Doğu Asya'dır; bugün insan eliyle hemen bütün kıtalara taşınmıştır. Türkiye'nin göl ve akarsularında yaygındır ve iç su balıkçılığının en önemli türlerindendir. Tabanı karıştırarak suyu bulandırması ve su bitkilerine zarar vermesi nedeniyle, taşındığı birçok bölgede istilacı tür olarak kabul edilir.