Sabella spallanzanii (Gmelin, 1791)

Sabella spallanzanii, halkalı solucanlar (Annelida) şubesinin çok kıllılar (Polychaeta) sınıfına, Sabellida takımına ve Sabellidae ailesine ait iri bir yelpaze solucanıdır. Akdeniz’in en bilinen ve en kolay gözlemlenen yelpaze solucanlarından biridir; dalgıçlar ve sualtı fotoğrafçıları tarafından sıkça görüntülenir.

Esnek, deri kıvamındaki tüpü onlarca santimetre uzunluğa ulaşabilir. Dokunaç tacı spiral biçimde kıvrılmış iki lobdan oluşur ve beyaz, sarı, turuncu ya da mor bantlı olabilir. Doğal yayılışı Akdeniz ve Doğu Atlantik olan tür, gemi yoluyla Avustralya gibi bölgelere taşınmış ve buralarda istilacı bir tür olarak sorun yaratmıştır.

Sabellidlerin vücudu iki ana bölgeye ayrılır: baş kısmında yer alan dokunaç tacı (radiolar taç) ve tüp içinde kalan, çok sayıda halkadan oluşan gövde. Gövde de kendi içinde göğüs (toraks) ve karın (abdomen) bölgelerine ayrılır; bu bölgelerdeki kılların (setalar) ve kanca biçimli küçük çengellerin (uncini) dizilişi, türlerin ayırt edilmesinde kullanılan başlıca özelliklerdir. Taçtaki dokunaçların üzerinde bulunan küçük göz lekeleri ışık değişimlerini algılar; bir gölge düştüğünde hayvan tacını hızla tüpün içine çeker.

Bu ailenin üyeleri süzerek beslenir. Dokunaç tacı üzerindeki tüycükler su akıntısı oluşturur; sudaki plankton, organik parçacıklar ve askıda kalan maddeler mukusla yakalanarak ağza taşınır. Yakalanan parçacıkların bir kısmı boyutlarına göre ayıklanır ve tüp yapımında kullanılır. Tüpler genellikle mukus ile birbirine yapıştırılmış çamur ve kum tanelerinden oluşur. Üreme çoğunlukla ayrı eşeyli bireylerle ve suya bırakılan üreme hücreleriyle gerçekleşir; bazı türlerde eşeysiz çoğalma da görülür. Larvalar kısa bir süre planktonda yaşadıktan sonra uygun bir zemine yerleşir.

Sabellidler deniz ekosistemlerinde suyun süzülmesine, organik maddenin dibe aktarılmasına ve sert ya da yumuşak zeminlerde yaşayan toplulukların çeşitlenmesine katkıda bulunur. Ayrıca balıklar ve başka omurgasızlar için önemli bir besin kaynağıdır. Akdeniz’de bu aileden çok sayıda tür bilinmekte olup Türkiye denizlerinde yapılan bentik araştırmalarda da düzenli olarak kaydedilmektedir. İnsan için herhangi bir tehlike oluşturmazlar.