Protula tubularia (Montagu, 1803)

Protula tubularia, Serpulidae familyasının iri üyelerinden biridir. Beyaz, silindir biçimli kalkerli tüpü birkaç santimetre uzunluğa ulaşabilir ve genellikle kayalara ya da taşlara yatay olarak yapışır. Tüpten çıkan solungaç tacı iki sarmal loptan oluşur ve çoğunlukla kırmızı, turuncu ya da pembe tonlarda, dikkat çekici bir görünüme sahiptir. Protula cinsinin üyelerinde kapakçık bulunmaz. Tür, Kuzeydoğu Atlantik ve Akdeniz’de sığ sulardan daha derin bölgelere kadar kayalık zeminlerde yaşar.

Serpulidae familyası, halkalı solucanlar (Annelida) şubesinin çok kıllı solucanlar (Polychaeta) sınıfına ve Sabellida takımına bağlıdır. Familyanın en belirgin özelliği, üyelerinin vücut salgılarıyla kalsiyum karbonattan sert, kalıcı bir tüp örmeleri ve bu tüpü kayalara, kabuklara, taşlara ya da başka sert zeminlere sıkıca yapıştırmalarıdır. Hayvan tüpünden yalnızca baş bölgesindeki tüylü solungaç tacını dışarı çıkarır; tehlike anında bu taç saniyeler içinde tüpün içine çekilir.

Serpulidler süzerek beslenen canlılardır. Solungaç tacındaki ince dallar üzerindeki kirpikler su akımı oluşturur; sudaki mikroskobik algler, bakteriler ve organik parçacıklar yakalanarak ağza taşınır. Solungaç tacı aynı zamanda solunum organı işlevi görür. Larvalar bir süre planktonda yaşar, ardından uygun bir zemine yerleşerek başkalaşım geçirir ve tüp örmeye başlar. Bu nedenle serpulidler, deniz tabanındaki sert yüzeylerin ilk yerleşimcileri arasında yer alır ve gemi gövdelerinde, iskele ayaklarında ve boru hatlarında yoğun kabuk bağlama (biyolojik kirlenme) oluşturabilir.

Familyanın üyeleri, sert zemin topluluklarının önemli bileşenleridir. Kalkerli tüpleri ölümlerinden sonra da uzun süre kalır, diğer küçük omurgasızlara barınak sağlar ve resif benzeri yapıların oluşumuna katkıda bulunur. Bu tüpler fosil kayıtlarında da sıkça korunur. Türlerin ayırt edilmesinde tüpün biçimi, yüzeyindeki sırtlar ve dişler, solungaç tacı ile kapakçığın (operkulum) yapısı belirleyicidir; birçok türün kesin teşhisi ancak mikroskop altında yapılabilir. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmazlar.

Akdeniz, bu tür serpulidlerin zengin biçimde temsil edildiği denizlerden biridir ve Türkiye kıyılarındaki sert zemin topluluklarında da familyanın pek çok üyesi kaydedilmiştir. Bu küçük solucanlar çoğu zaman gözden kaçar ve varlıkları genellikle taş ya da kabuk örneklerinin ayrıntılı incelenmesiyle ortaya çıkar.