Pleurobranchus testudinarius

Çanakkale Boğazı'nda gerçekleştirilen Nudibranchia deniz araştırmalarında kaydedilmiştir.

Özalp, 2019 / ÇOMÜ (Doç. Dr. H. Barış Özalp)

Pleurobranchus testudinarius – Kaplumbağa Desenli Deniz Tavşanı

(Bu tür, sırtındaki desenlerin kaplumbağa kabuğunu andırmasıyla tanınır; sığ denizlerde kayaların altında ya da alg kaplı yüzeylerde saklanarak yaşayan, büyük ve dikkat çekici bir opistobrank (arka solungaçlı) deniz salyangozudur.)

Latince Adın Kökeni ve Anlamı

• Pleurobranchus:
• Yunanca pleuron (yan) + branchia (solungaç) → “yan solungaçlı”
• testudinarius:
• Latince testudo (kaplumbağa) → “kaplumbağamsı”
• 🔍 Anlamı: “Kaplumbağa desenli yan solungaçlı yumuşakça”

Bilimsel Sınıflandırma

• Alem: Animalia
• Şube: Mollusca
• Sınıf: Gastropoda (Karındanbacaklılar)
• Alt sınıf: Opisthobranchia (arka solungaçlılar – çoğu kabuksuz)
• Takım: Pleurobranchida
• Familya: Pleurobranchidae
• Cins: Pleurobranchus
• Tür: Pleurobranchus testudinarius (Cantraine, 1835)

Yayılış ve Habitat

• Yayılış:
• Doğu Atlantik, Batı Akdeniz, Fas kıyıları
• Doğu Akdeniz’de sınırlı olarak rapor edilmiştir
• Türkiye’deki Durumu:
• Antalya Körfezi, Kaş, Datça civarında zaman zaman dalgıçlar tarafından gözlemlenmiştir
• Nadir ve kayıt altına alınmamış bireyler olabilir
• Habitat:
• 5–40 m derinlik
• Kumlu, taşlık veya alglerle kaplı yüzeyler
• Gündüzleri saklanır, geceleri aktiftir

Morfolojik Özellikler

• Boyut:
• 8–15 cm; bazı bireyler 20 cm’ye kadar büyüyebilir
• Renk:
• Kahverengi, kırmızımsı-kahverengi, morumsu tonlar
• Sırt yüzeyi yuvarlak ve tümsekli desenlerle kaplıdır → “kaplumbağa kabuğu” görünümü
• Baş ve tentaküller:
• Rinofor adı verilen kısa anten benzeri algılayıcılar
• Solungaç:
• Gövdenin sağ tarafında, kıvrık bir örtü altında dışta yer alır (Pleurobranchia'ya özgü)
• Kabuk:
• Yetişkin bireylerde kabuk yoktur ya da iç yapıya gömülüdür (zayıf kalıntı hâlinde)

Ekosistem Rolü ve Beslenme

• Beslenme:
• Süngerler, yosun kaplı yüzeyler, bazı tunikatlar
• Bazı çalışmalarda diğer yumuşakçalarla da beslendiği rapor edilmiştir (omnivor eğilimli olabilir)
• Avcılardan korunma:
• Renk kamuflajı ve mukus salgısı ile kendini korur
• Ekolojik işlev:
• Alg baskısını dengeleyici, bazı sünger türlerini sınırlandırıcı rolü vardır
• Yavaş hareket eder, ancak gece avcılarına karşı görünmezliği yüksektir

⚕️ Biyokimyasal Özellik ve Araştırma Potansiyeli

• Mukus salgısı:
• Hücre zarı geçirgenliğini etkileyen bileşikler içerir
• Savunma ve av caydırıcı olarak görev yapar
• Sekonder metabolit üretimi:
• Pleurobranchus türleri, doğal antibakteriyel ve sitotoksik bileşikler taşıyabilir
• Henüz P. testudinarius’ta izole edilen özel bir molekül yoktur, ancak akrabalarında vardır

Zehirlilik Durumu

• İnsanlar için zehirli değildir
• ❌ Tüketilmez; savunma mukusu nedeniyle tatsız ve potansiyel olarak tahriş edici olabilir
• Gözlemlenebilir ancak toplanmamalıdır – nadir türler arasındadır

Koruma Durumu

• IUCN listesinde resmi değerlendirmesi bulunmaz
• Ancak habitat kaybı, kirlilik ve dalış baskısı nedeniyle gözlenebilirliği düşmüştür
• Bilimsel kayıt ve gözlem açısından değerli bir türdür – makrofotoğrafçı dalgıçlar tarafından belgelendirilmelidir

Kültürel ve İlginç Bilgiler

• İsmi ilk defa 19. yüzyılda “kaplumbağaya benzeyen çıplak deniz salyangozu” olarak tanımlanmıştır
• Sırt kabuğu benzeri görünümüyle karasal kaplumbağalarla karıştırılan tek yumuşakça türüdür
• İtalya, Fransa ve İspanya’da dalış toplulukları bu türü “deniz kaplumbağı salyangozu” olarak anlandırır
• Türkiye’de gözlemlenmesi hâlinde nadir tür olarak belgelendirilmesi önerilir