Pisum var.pumilio

Pisum sativum var. pumilio, baklagiller (Fabaceae, eski adıyla Leguminosae) familyasından, Doğu Akdeniz ve Yakın Doğu'da yetişen yabani bir bezelye formudur. Bazı kaynaklarda Pisum humile adıyla ayrı bir tür olarak da ele alınır. Kısa boylu yapısı ve kurak, açık habitatlara uyumuyla bilinir; kültür bezelyesinin evcilleştirilmesinde atası olan yabani formlar arasında sayılır.

Pisum cinsinin üyeleri tek yıllık, otsu ve tırmanıcı bitkilerdir. Yaprakları tüysüz, mavimsi yeşil renkli ve bileşiktir; yaprakçıkların bir kısmı, bitkinin çevresindeki desteklere sarılmasını sağlayan dallanmış sülüklere dönüşmüştür. Yaprak tabanındaki kulakçıklar çok büyüktür ve çoğu zaman yaprakçıklardan daha iri görünür. Çiçekler baklagillere özgü kelebek biçimindedir; bayrak, kanat ve kayıktan oluşan taç yapraklar beyaz, pembe ya da mor tonlarda olabilir.

Meyve, içinde birkaç ile on kadar yuvarlak tohum taşıyan bir bakladır. Kökleri, havadaki azotu bağlayan bakterilerle ortak yaşam kuran nodüller taşır; bu yüzden bezelye toprağı azotça zenginleştirir ve münavebede değerli bir bitkidir. Çiçekler çoğunlukla kendi kendini tozlar; bu özellik Gregor Mendel'in kalıtım deneylerinde bezelyeyi seçmesinin başlıca nedenlerinden biri olmuştur.

Cinsin anavatanı Akdeniz havzası ve Yakın Doğu'dur. Bezelye, Bereketli Hilal bölgesinde ilk evcilleştirilen ekinlerden biri olarak kabul edilir ve bugün ılıman iklimli bölgelerin hemen hepsinde yetiştirilir. Türkiye, yabani bezelye akrabalarının doğal olarak yetiştiği bölgeler arasındadır; bu yabani formlar ıslah çalışmaları için önemli bir gen kaynağıdır. Yabani ve kültür bezelyeleri, hastalıklara, kuraklığa ve zararlılara dayanıklılık gibi özellikler bakımından birbirinden farklılık gösterir; bu çeşitlilik, yeni çeşitlerin geliştirilmesinde bitki ıslahçılarına geniş bir seçenek sunar. Bezelye bitkileri ayrıca baklagillere özgü birçok böceğe, örneğin bezelye tohum böceği ve çeşitli yaprak bitlerine besin kaynağı olur.