Orchis papilionacea subsp. papilionacea

Orchis papilionacea subsp. papilionacea, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait kelebek orkidesi türünün (Orchis papilionacea, günümüzde çoğunlukla Anacamptis papilionacea olarak sınıflandırılır) bir alt taksonudur. Tür, adını kelebeği andıran iri ve gösterişli çiçeklerinden alır. Moleküler çalışmalar sonucunda Orchis cinsinin bazı üyeleri Anacamptis cinsine aktarılmıştır.

Bitki genellikle 15–40 cm boyunda, ince bir gövdeye ve tabanda dar mızrak biçimli yapraklara sahiptir. Gevşek bir başak üzerinde az sayıda, pembe, kırmızımsı veya mor tonlarda çiçek bulunur. Dudak geniş, yelpaze biçimli ve kenarı hafifçe dalgalıdır; üzerinde koyu renkli çizgiler veya noktalar görülür. Dış çiçek örtü yaprakları damarlı olup birlikte bir miğfer oluşturur. Çiçeklenme genellikle ilkbaharda gerçekleşir. Bu alt tür, türün tipik formunu temsil eder ve özellikle Akdeniz havzasının orta ve batı kesimlerinde yaygındır. Çalılıklarda, kurak çayırlarda, zeytinliklerde ve seyrek ormanların açıklıklarında, genellikle kireçli topraklarda yetişir.

Orkidegiller (Orchidaceae), çiçekli bitkilerin en kalabalık ailelerinden biridir. Çiçeklerde taç yapraklardan biri, dudak (labellum) adı verilen, çoğu zaman diğerlerinden daha büyük ve desenli bir yapıya dönüşmüştür. Erkek ve dişi organlar sütun (gynostemium) denen tek bir yapıda birleşir, polen ise polinyum adı verilen paketler hâlinde böceklerce taşınır. Tohumları toz kadar küçüktür ve çimlenebilmek için topraktaki mantarlarla ortak yaşama (mikoriza) ihtiyaç duyar.

Bu gruptaki orkideler çok yıllık, yumrulu otsu bitkilerdir; toprak altında genellikle iki yuvarlak yumru taşırlar. Bu yumrular geleneksel olarak salep yapımında kullanılmış, bu nedenle doğadan aşırı toplama birçok türün popülasyonlarını ciddi biçimde azaltmıştır. Orkidelerin tamamı CITES kapsamında koruma altındadır ve Türkiye'de doğadan sökülmeleri yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Yaşam alanlarının tarıma açılması ve aşırı otlatma da başlıca tehditler arasındadır.