Orchis morio

Orchis morio, orkidegiller (Orchidaceae) familyasına ait, Avrupa'da "yeşil kanatlı orkide" adıyla bilinen yumrulu, çok yıllık bir otsu bitkidir. Moleküler çalışmalar sonucunda bugün çoğunlukla Anacamptis morio adıyla Anacamptis cinsine yerleştirilmektedir.

Bitki genellikle 10–40 cm boyundadır. Yaprakları lekesiz, mızrak biçimli ve gövdenin dibinde rozet halindedir. Çiçek gövdesinin ucunda gevşek bir başak içinde birkaç ile yirmi kadar çiçek bulunur. Çiçek rengi çoğunlukla mor ile eflatun arasındadır, ancak pembe ve beyaz bireyler de görülür. Çanak ve taç yaprakları bir miğfer oluşturacak şekilde birleşir; yan çanak yapraklar üzerindeki belirgin yeşil damarlar türe adını veren özelliktir. Dudak geniş, hafif üç loplu ve ortası açık renkli, koyu beneklidir; arkasında belirgin bir mahmuz vardır.

Çiçekleri nektar üretmez; tozlaşma, nektar arayan ancak ödül bulamayan bombus arıları ve diğer arılar tarafından yapılır. Bu nedenle tozlaşma oranı görece düşüktür. Nemli ya da kuru çayırlarda, otlaklarda, mera ve açık alanlarda yetişir; ilkbaharda, genellikle nisan–mayıs aylarında çiçeklenir. Gübreleme ve yoğun tarım uygulamalarına duyarlıdır.

Avrupa'dan Akdeniz havzasına, Anadolu ve Kafkasya'ya kadar geniş bir alanda yayılış gösterir. Türkiye'de salep yapımında kullanılan orkideler arasında yer alır; yumrularının bu amaçla toplanması doğal popülasyonlar üzerinde ciddi baskı oluşturur. Tüm yabani orkideler gibi CITES sözleşmesi kapsamında korunur ve yumrularının doğadan sökülmesi yasal olarak kısıtlanmıştır.